Niskie trójglicerydy – objawy, przyczyny i interpretacja wyników

Nie istnieje jedna powszechnie przyjęta dolna granica, poniżej której trójglicerydy automatycznie uznaje się za chorobowo niskie. Ważniejsze jest ustalenie, czy wynik pasuje do stanu klinicznego osoby badanej i pozostałych parametrów. Szczególnej uwagi wymaga nie tylko samo obniżenie poziomu trójglicerydów, ale również niezamierzona utrata masy ciała, przewlekłe biegunki, tłuszczowe stolce, kołatanie serca, nietolerancja ciepła lub wyraźne osłabienie.

• Trójglicerydy są tłuszczami wykorzystywanymi jako źródło energii i magazynowanymi przede wszystkim w tkance tłuszczowej.
• Za prawidłowe stężenie u osoby dorosłej najczęściej uznaje się wynik poniżej 150 mg/dl, czyli poniżej 1,7 mmol/l [1].
• Nie ustalono uniwersalnej dolnej granicy trójglicerydów. Wynik 40 mg/dl lub 100 mg/dl może mieć inne znaczenie zależnie od sposobu odżywiania, masy ciała, leków i pozostałych wyników.
• Niskie trójglicerydy zazwyczaj nie wywołują bezpośrednich objawów. Dolegliwości mogą wynikać z przyczyny, która doprowadziła do obniżenia wyniku.
• Możliwe przyczyny obejmują niedożywienie, nadczynność tarczycy, zaburzenia wchłaniania tłuszczów, bardzo restrykcyjną dietę i działanie leków obniżających lipidy [2].
• Wysoki cholesterol a niskie trójglicerydy nie są sprzecznymi wynikami. Każdą frakcję lipidogramu należy oceniać osobno.
• Wysokie trójglicerydy stanowią odrębny problem. Wartości od 500 mg/dl są klasyfikowane jako ciężka hipertriglicerydemia i wiążą się ze wzrostem ryzyka zapalenia trzustki [3].

Więcej informacji o nieprawidłowym stężeniu cholesterolu znajdziesz w artykule dotyczącym hipercholesterolemii. Inne zagadnienia związane z interpretacją dolegliwości i wyników badań zebrano w dziale powiązane objawy i choroby.

• powiązane objawy i choroby

Trójglicerydy, nazywane również triglicerydami, są cząsteczkami zbudowanymi z glicerolu i trzech kwasów tłuszczowych. Stanowią podstawowy składnik tkanki tłuszczowej oraz ważne źródło energii dla mięśni i innych tkanek. Powstają głównie z tłuszczów obecnych w diecie, ale organizm może wytwarzać je także z nadwyżki energii pochodzącej między innymi z cukrów prostych.

Po posiłku tłuszcze są trawione i wchłaniane w jelicie cienkim. Następnie trójglicerydy są transportowane we krwi w cząsteczkach zwanych lipoproteinami. Chylomikrony przenoszą przede wszystkim tłuszcze pochodzące z pożywienia, natomiast lipoproteiny VLDL transportują trójglicerydy wytwarzane w wątrobie. Są to lipoproteiny bogate w trójglicerydy, które uczestniczą w przekazaniu kwasów tłuszczowych tkankom docelowym.

Gdy organizm nie potrzebuje całej dostarczonej energii, jej nadwyżka zostaje magazynowana w formie trójglicerydów w tkance tłuszczowej. W okresie niedoboru energii kwasy tłuszczowe są uwalniane i wykorzystywane w procesach metabolicznych. Ich prawidłowy poziom nie oznacza więc, że trójglicerydy są zbędne. Są potrzebne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, ale ich nadmiar może mieć niekorzystne znaczenie sercowo-naczyniowe.

Według powszechnie stosowanej klasyfikacji u osób dorosłych norma trójglicerydów wynosi:

Stężenie trójglicerydówInterpretacjaponiżej 150 mg/dl, czyli poniżej 1,7 mmol/lwartość prawidłowa150–199 mg/dlwartość granicznie podwyższona200–499 mg/dlwysokie stężenie500 mg/dl lub więcejciężka hipertriglicerydemia1000 mg/dl lub więcejbardzo ciężka hipertriglicerydemia i szczególnie wysokie ryzyko powikłań

Klasyfikacja ta służy przede wszystkim rozpoznawaniu podwyższonego poziomu trójglicerydów. W przeciwieństwie do górnych wartości nie wyznacza jednej dolnej granicy, która u wszystkich osób oznaczałaby nieprawidłowość. Wynik poniżej 100 mg/dl jest często obserwowany u osób zdrowych i aktywnych fizycznie. Także wartość około 40 mg/dl może wystąpić bez choroby, jednak powinna być oceniona w kontekście sposobu odżywiania i ogólnego stanu zdrowia.

Normy cholesterolu nie ograniczają się do stężenia cholesterolu całkowitego. Pełny profil lipidowy obejmuje zwykle:

• cholesterol całkowity,
• cholesterol LDL, czyli cholesterol transportowany przez lipoproteiny małej gęstości,
• cholesterol HDL, czyli cholesterol transportowany przez lipoproteiny dużej gęstości,
• trójglicerydy,
• niekiedy cholesterol nie-HDL i dodatkowe parametry lipoproteinowe.

Poziom cholesterolu LDL jest interpretowany na podstawie indywidualnego ryzyka sercowo-naczyniowego. Nie istnieje jeden docelowy wynik właściwy dla wszystkich. U osoby z przebytym zawałem serca, chorobą wieńcową, cukrzycą typu 2 lub bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym docelowe stężenie cholesterolu LDL może być znacznie niższe niż u młodej osoby bez czynników ryzyka [4].

Określenie zbyt niskie trójglicerydy bywa używane, gdy wynik znajduje się wyraźnie poniżej zakresu spotykanego w danym laboratorium. Nie należy jednak traktować laboratoryjnej wartości referencyjnej jak samodzielnego rozpoznania.

Niski poziom może być korzystnym elementem profilu lipidowego, zwłaszcza gdy:

• masa ciała jest stabilna,
• dieta dostarcza odpowiednią ilość energii i tłuszczów,
• nie występują objawy zaburzeń wchłaniania,
• TSH i hormony tarczycy są prawidłowe,
• cholesterol LDL nie jest podwyższony,
• osoba nie ma dolegliwości ani przewlekłej choroby prowadzącej do wyniszczenia.

Większej uwagi wymagają niskie wartości, które pojawiły się niedawno, wyraźnie zmieniły się w porównaniu z wcześniejszymi badaniami albo współistnieją z innymi nieprawidłowościami. Przykładem może być spadek trójglicerydów połączony z niskim stężeniem cholesterolu całkowitego, niedokrwistością, obniżonym stężeniem białka, niedoborami witamin lub niezamierzoną redukcją masy ciała.

Sama hipotryglicerydemia, czyli niskie stężenie trójglicerydów, zwykle nie daje charakterystycznych objawów.

W zależności od przyczyny mogą występować:

• przewlekłe zmęczenie i osłabienie,
• spadek masy ciała,
• zmniejszenie masy mięśniowej,
• wypadanie włosów,
• biegunki, wzdęcia i tłuszczowe stolce,
• kołatanie serca, drżenie rąk i nadmierna potliwość,
• nietolerancja ciepła,
• zwiększony apetyt przy jednoczesnym chudnięciu,
• objawy niedoborów witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.

Takie dolegliwości nie są swoiste dla niskiego poziomu trójglicerydów. Mogą towarzyszyć wielu innym schorzeniom, dlatego nie powinny być podstawą samodzielnego rozpoznania. Brak objawów również nie przesądza, że wynik można pominąć, szczególnie jeśli jest nowy, nietypowo niski lub występuje razem z innymi odchyleniami.

Niski poziom trójglicerydów może być związany z niedożywieniem, długotrwałym niedoborem kalorii lub znaczną utratą masy ciała [2]. Dotyczy to między innymi osób starszych, pacjentów wyniszczonych przewlekłymi chorobami oraz osób stosujących bardzo restrykcyjne diety.

W takiej sytuacji znaczenie ma nie tylko lipidogram. Lekarz może uwzględnić masę ciała, tempo jej zmian, morfologię, stężenie albuminy, żelaza, witaminy B12, kwasu foliowego i innych parametrów zależnie od objawów.

Nadczynność tarczycy przyspiesza metabolizm lipidów i może prowadzić do obniżenia stężenia cholesterolu oraz trójglicerydów. Możliwe objawy to chudnięcie mimo zachowanego apetytu, kołatanie serca, niepokój, drżenie rąk, częstsze wypróżnienia i nietolerancja ciepła [2].

Niedoczynność tarczycy działa zwykle w przeciwnym kierunku. Nieustabilizowana niedoczynność tarczycy może podnosić cholesterol LDL i trójglicerydy. Dlatego w przypadku nieprawidłowego profilu lipidowego przydatna bywa ocena TSH, a w określonych sytuacjach także FT4 [5].

Obniżenie poziomu trójglicerydów może wystąpić podczas leczenia zaburzeń lipidowych, zwłaszcza przy stosowaniu kilku metod jednocześnie. Dotyczy to między innymi statyn, fibratów, preparatów zawierających odpowiednio dobrane kwasy omega-3 oraz nowszych leków stosowanych w wybranych zaburzeniach lipidowych.

Niskiego wyniku nie należy korygować samodzielnym odstawieniem leku. W terapii zaburzeń lipidowych głównym celem bywa ograniczenie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, a decyzja zależy od całego profilu ryzyka. Ewentualną zmianę leczenia należy omówić z lekarzem.

Niskie trójglicerydy i wysoki cholesterol to możliwy układ wyników, ponieważ cholesterol i trójglicerydy są odrębnymi lipidami transportowanymi przez różne lipoproteiny.

Przykładowo osoba może:

• spożywać mało cukrów prostych i mieć niskie trójglicerydy,
• jednocześnie mieć genetycznie uwarunkowane wysokie stężenie cholesterolu LDL,
• stosować dietę, która obniża trójglicerydy, lecz zawiera za dużo tłuszczów nasyconych,
• mieć niedoczynność tarczycy zwiększającą stężenie cholesterolu LDL,
• przyjmować leczenie wpływające silniej na trójglicerydy niż na frakcję LDL.

Wysoki cholesterol i niskie trójglicerydy wymagają więc oceny przede wszystkim stężenia LDL, cholesterolu nie-HDL, wywiadu rodzinnego i czynników ryzyka. Wysoki poziom cholesterolu LDL może sprzyjać odkładaniu cholesterolu w ścianach naczyń krwionośnych, powstawaniu blaszek miażdżycowych i rozwojowi choroby wieńcowej niezależnie od niskiego stężenia trójglicerydów.

Nie zaleca się opierania decyzji medycznych wyłącznie na stosunku trójglicerydów do cholesterolu HDL. Taki wskaźnik bywa wykorzystywany w badaniach naukowych, ale nie zastępuje kompleksowej oceny ryzyka sercowo-naczyniowego.

Badanie trójglicerydów jest częścią lipidogramu wykonywanego z krwi żylnej. Początkowe badanie przesiewowe można w wielu przypadkach przeprowadzić bez pozostawania na czczo. Badanie na czczo jest szczególnie przydatne, gdy trójglicerydy są podwyższone, podejrzewa się zaburzenie genetyczne albo konieczne jest porównanie wyników w powtarzalnych warunkach [5].

Jeżeli laboratorium lub lekarz zaleci badanie na czczo, najczęściej należy nie jeść przez 9–12 godzin. Można zwykle pić wodę. Alkohol i niektóre leki mogą wpływać na wynik, dlatego należy przestrzegać otrzymanych zaleceń i nie odstawiać preparatów na własną rękę [6].

Przed badaniem warto:

• unikać nagłej zmiany diety,
• nie wykonywać nietypowo dużego wysiłku fizycznego bezpośrednio przed pobraniem,
• poinformować lekarza o lekach i suplementach,
• zgłosić niedawną infekcję, hospitalizację lub znaczną zmianę masy ciała,
• porównywać kolejne wyniki wykonywane w podobnych warunkach.

Pełny lipidogram należy interpretować etapami. W pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy badanie wykonano na czczo, czy bez przygotowania oraz czy w ostatnim okresie nie wystąpiła choroba, istotna zmiana diety albo masy ciała.

Następnie ocenia się:

1. Cholesterol LDL – jego znaczenie zależy od ryzyka sercowo-naczyniowego.
2. Cholesterol nie-HDL – obejmuje cholesterol zawarty we wszystkich potencjalnie aterogennych lipoproteinach.
3. Cholesterol HDL – nie powinien być rozpatrywany jako samodzielna gwarancja ochrony przed chorobami serca.
4. Trójglicerydy – ich stężenie zależy między innymi od diety, alkoholu, masy ciała, glikemii i leków.
5. Cholesterol całkowity – jest sumarycznym parametrem, który nie pokazuje proporcji poszczególnych frakcji.

Jeżeli razem z nieprawidłowym lipidogramem występują odchylenia w morfologii, pomocne może być ich odrębne omówienie. Przykładem jest interpretacja wyniku MCV, który może wskazywać między innymi na potrzebę oceny witaminy B12, kwasu foliowego, alkoholu, tarczycy lub wątroby, ale nie jest bezpośrednim wskaźnikiem gospodarki lipidowej.

Pojedynczy niski wynik bez dolegliwości nie musi oznaczać choroby. Konsultacja jest jednak uzasadniona, gdy:

• wynik istotnie różni się od wcześniejszych pomiarów,
• trójglicerydy są bardzo niskie i nie ma oczywistego wyjaśnienia,
• występuje niezamierzona utrata masy ciała,
• pojawiają się przewlekłe biegunki lub tłuszczowe stolce,
• występują kołatanie serca, drżenie rąk albo nietolerancja ciepła,
• jednocześnie podwyższony jest cholesterol LDL,
• obecne są nieprawidłowe próby wątrobowe, morfologia, glukoza lub TSH,
• pacjent stosuje leki wpływające na gospodarkę lipidową.

Podczas konsultacji lekarskiej online można omówić cały lipidogram, dotychczasowe wyniki, objawy, dietę, leki oraz zasadność wykonania dodatkowych badań. Sama teleporada nie zastępuje pilnej pomocy, jeżeli występuje silny ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub inne nagłe objawy.

Wysokie trójglicerydy często nie dają wyraźnych objawów. Łagodna hipertriglicerydemia, obejmująca wartości od 150 do 499 mg/dl, jest zwykle wykrywana w badaniach laboratoryjnych. Często współistnieje z nadmierną masą ciała, cukrzycą typu 2, stłuszczeniem wątroby, nadmiernym spożyciem alkoholu i zespołem metabolicznym.

Ciężka hipertriglicerydemia rozpoczyna się od wartości 500 mg/dl, a szczególnie niebezpieczne są wyniki około 1000 mg/dl lub wyższe. Tak wysokie stężenie zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki [3]. Objawami zapalenia trzustki mogą być silny i utrzymujący się ból w nadbrzuszu, nudności oraz wymioty. W takiej sytuacji należy pilnie zgłosić się po pomoc medyczną.

Nie jest prawidłowe stwierdzenie, że objawy muszą pojawić się dokładnie po przekroczeniu 500 mg/dl. Ryzyko rośnie wraz ze stężeniem, lecz nie istnieje jedna wartość, przy której każdy pacjent zaczyna odczuwać dolegliwości.

Obniżenie poziomu trójglicerydów dotyczy przede wszystkim osób z hipertriglicerydemią, a nie pacjentów z prawidłowym lub niskim wynikiem. Postępowanie zależy od stężenia, przyczyny, poziomu cholesterolu LDL i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.

Podstawowe działania mogą obejmować:

• ograniczenie cukrów prostych i napojów słodzonych,
• ograniczenie lub rezygnację z alkoholu,
• regularną aktywność fizyczną,
• redukcję nadmiernej masy ciała,
• lepszą kontrolę glikemii,
• leczenie chorób wtórnie podnoszących trójglicerydy,
• modyfikację leków wyłącznie po konsultacji,
• farmakoterapię w wybranych sytuacjach.

Umiarkowane spożycie alkoholu nie jest zaleceniem terapeutycznym. U osób z wysokimi trójglicerydami nawet umiarkowana ilość może utrudniać poprawę wyniku, a przy ciężkiej hipertriglicerydemii lekarz może zalecić całkowitą abstynencję.

Kwasy omega-3 obecne w rybach, orzechach czy siemieniu lnianym są elementem prawidłowej diety. Preparaty omega-3 stosowane w leczeniu wysokich trójglicerydów mają jednak określone składy i dawki. Nie należy utożsamiać ich z dowolnym suplementem diety ani rozpoczynać terapii bez oceny wskazań.