Choroby weneryczne – objawy, badania i leczenie

.

Wiele zakażeń przebiega bezobjawowo, dlatego brak dolegliwości nie wyklucza infekcji. Z artykułu dowiesz się, jakie są najczęstsze choroby weneryczne, objawy wymagające diagnostyki, jakie badania są stosowane oraz na czym polega leczenie chorób przenoszonych drogą płciową [1].

• Najczęstsze objawy to nietypowe upławy lub wyciek z cewki moczowej, bolesne oddawanie moczu, owrzodzenia, pęcherzyki, brodawki, ból podbrzusza, ból jąder oraz powiększenie węzłów chłonnych.
• Chlamydioza, rzeżączka i kiła są zakażeniami bakteryjnymi, natomiast opryszczka narządów płciowych, HPV, HIV i WZW typu B mają podłoże wirusowe.
• Bezobjawowy przebieg jest częsty, zwłaszcza w chlamydiozie, rzeżączce i zakażeniu HPV. Rozpoznanie wymaga odpowiednich badań, a nie oceny zdjęć zmian.
• Diagnostyka może obejmować badanie metodą amplifikacji kwasów nukleinowych (NAAT/PCR), wymaz, próbkę moczu, badania krwi i testy serologiczne.
• Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia, lecz nie chroni całkowicie przed infekcjami szerzącymi się przez kontakt skóry i błon śluzowych, takimi jak HPV lub opryszczka.
• Przy podejrzeniu zakażenia należy wstrzymać kontakty seksualne do czasu oceny lekarskiej i ustalenia dalszego postępowania.

Więcej informacji o zakażeniu HIV zawiera artykuł co obecnie wiemy o wirusie HIV. Inne dolegliwości można sprawdzić w przewodniku po objawach i chorobach.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Zdrowie intymne.

• przewodniku po objawach i chorobach
• badania profilaktyczne w kierunku nowotworów

Choroba weneryczna to zakażenie przekazywane głównie w drodze kontaktów seksualnych. Patogen może znajdować się w nasieniu, wydzielinie pochwowej, krwi, na skórze lub błonach śluzowych. Zakażenia chorobami wenerycznymi są możliwe podczas stosunku seksualnego, seksu oralnego i kontaktów analnych.

Brak stosowania prezerwatyw, kontakty z wieloma partnerami i podejmowanie ryzykownych zachowań seksualnych pod wpływem alkoholu zwiększają ryzyko zakażenia. Niektóre choroby przenoszone drogą płciową mogą być przekazane z chorej matki na dziecko w trakcie ciąży, przez łożysko albo w trakcie porodu [1].

WHO oszacowała, że w 2020 roku u osób w wieku 15–49 lat wystąpiło 374 mln nowych zakażeń chlamydiozą, rzeżączką, kiłą lub rzęsistkowicą. Większość tych zakażeń może nie dawać wyraźnych symptomów [1]. W Polsce w 2023 roku zgłoszono 1990 przypadków kiły, 601 przypadków rzeżączki oraz 551 zakażeń wywołanych przez Chlamydia, z wyłączeniem ziarnicy wenerycznej pachwin [7].

Choroby weneryczne mogą wystąpić u osób w każdym wieku prowadzących życie seksualne. Ryzyko zależy od rodzaju kontaktu, zabezpieczenia, liczby partnerów, wcześniejszych zakażeń i lokalnej sytuacji epidemiologicznej.

Najczęstsze choroby przenoszone drogą płciową mają zróżnicowane przyczyny i przebieg. Te same objawy mogą występować w kilku zakażeniach, a część chorób przebiega bezobjawowo. Sam wygląd zmian nie pozwala więc na wiarygodne rozpoznanie.

Chlamydioza to choroba wywoływana przez bakterię Chlamydia trachomatis. Jest jedną z najczęstszych chorób bakteryjnych przenoszonych drogą płciową i często przebiega bezobjawowo.

Gdy zakażenie daje objawy, mogą pojawić się zapalenie cewki moczowej, pieczenie w trakcie oddawania moczu, nietypowe upławy, krwawienie po stosunku, ból podczas stosunku lub ból podbrzusza. U mężczyzn objawy mogą obejmować ropną wydzielinę z cewki moczowej i ból jąder.

Nieleczona chlamydioza może prowadzić do zapalenia narządów miednicy mniejszej, uszkodzenia narządów rozrodczych, niepłodności, zapalenia najądrzy oraz zwiększonego ryzyka przedwczesnego porodu [2].

Kiłę wywołuje krętek blady (Treponema pallidum). Pierwszym objawem kiły jest zwykle niebolesne owrzodzenie w miejscu wniknięcia bakterii. Pojawia się ono często około 3 tygodniach od zakażenia, jednak rzeczywisty okres wylęgania może być krótszy lub dłuższy.

Owrzodzeniu może towarzyszyć powiększenie węzłów chłonnych. W kolejnym etapie możliwa jest wysypka, także na dłoniach i stopach, gorączka, bóle mięśni oraz uogólnione powiększenie węzłów chłonnych.

Bez odpowiedniego leczenia kiła może po latach uszkadzać układ nerwowy, serce i inne narządy. Kiła wrodzona może prowadzić do ciężkich powikłań u płodu i noworodka [2].

Zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) najczęściej przebiega bezobjawowo. Niektóre typy wirusa HPV powodują kłykciny kończyste, czyli brodawkowate zmiany na narządach płciowych lub w okolicach odbytu.

Inne typy wirusa brodawczaka ludzkiego, określane jako typy wysokiego ryzyka, mogą wywoływać zmiany przedrakowe i raka szyjki macicy oraz inne nowotwory związane z HPV. Prezerwatywa chroni częściowo, ponieważ nie osłania całej skóry okolic intymnych.

Szczepienia ochronne przeciwko HPV zmniejszają ryzyko zakażeń typami objętymi szczepionką i chorób z nimi związanych [4]. Szczepienie nie służy natomiast do leczenia już istniejących kłykcin kończystych.

Human immunodeficiency virus (HIV) stopniowo osłabia odporność osoby zakażonej. W pierwszym etapie część osób nie ma objawów, a u innych występują gorączka, ból gardła, wysypka, bóle mięśni i powiększenie węzłów chłonnych.

Bez leczenia zakażenie wirusem HIV może prowadzić do zespołu nabytego niedoboru odporności, czyli AIDS [5]. Nowoczesna terapia antyretrowirusowa pozwala zahamować namnażanie wirusa i chronić prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Szczegółowe informacje przedstawia artykuł Wirus HIV.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B wywołuje hepatitis B virus (HBV). Zakażenie wirusem HBV może nastąpić drogą płciową, poprzez krew albo z matki na dziecko.

WZW typu B może przebiegać bezobjawowo albo powodować osłabienie, nudności, ból brzucha, ciemne zabarwienie moczu i żółtaczkę. Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B może prowadzić do uszkodzenia wątroby, marskości oraz raka wątrobowokomórkowego [1].

Rzęsistkowica jest chorobą wywoływaną przez pierwotniaka Trichomonas vaginalis. U kobiet może powodować żółtozielone upławy o nieprzyjemnym zapachu, świąd, pieczenie i dyskomfort w okolicach intymnych.

U mężczyzn rzęsistkowica często przebiega bezobjawowo. Niekiedy powoduje zapalenie cewki moczowej, pieczenie podczas oddawania moczu lub niewielką wydzielinę [1].

Najczęstsze objawy chorób przenoszonych drogą płciową obejmują:

• nietypowe lub ropne upławy;
• ropną wydzielinę z cewki moczowej albo ropny wyciek;
• pieczenie i ból podczas oddawania moczu;
• owrzodzenia, pęcherzyki, brodawki, zaczerwienienie lub świąd w okolicach intymnych;
• ból podczas stosunku;
• ból podbrzusza lub ból jąder;
• krwawienie po stosunku lub między miesiączkami;
• powiększenie węzłów chłonnych, gorączkę, wysypkę lub bóle mięśni.

U kobiet chlamydioza i rzeżączka często przebiegają bezobjawowo. U mężczyzn objawiają się częściej zapaleniem cewki moczowej, bolesnym oddawaniem moczu i wydzieliną. Nie jest to jednak reguła – bezobjawowy przebieg może dotyczyć każdej płci.

Objawy choroby wenerycznej nie pozwalają samodzielnie określić czynnika wywołującego. Podobne dolegliwości mogą wynikać z infekcji dróg moczowych, kandydozy wywołanej przez drożdżaki Candida albicans lub innych stanów zapalnych układu moczowo-płciowego.

Wygląd wykwitów nie jest swoisty, a wiele chorób wenerycznych przebiega bezobjawowo.

Badania na choroby weneryczne dobiera się do rodzaju kontaktu, czasu od ekspozycji, występujących dolegliwości i możliwego patogenu. Diagnostyka może obejmować wymaz z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, gardła lub odbytnicy, pierwszą porcję moczu, badania krwi oraz testy serologiczne.

Testy NAAT, do których zalicza się metody PCR, są najbardziej czułymi zalecanymi testami do wykrywania Chlamydia trachomatis w odpowiednich próbkach [3]. Metody molekularne stosuje się także w diagnostyce rzeżączki i innych zakażeń, zależnie od wskazań.

Badania serologiczne wykorzystuje się między innymi w diagnostyce kiły, HIV i WZW typu B [2]. Nie istnieje jednak jeden test wykrywający wszystkie choroby weneryczne.

Regularne badania profilaktyczne są szczególnie istotne po ryzykownych kontaktach seksualnych, przed rozpoczęciem współżycia z nowym partnerem, w okresie ciąży oraz u osób z podwyższonym ryzykiem. Zalecenia przesiewowe zależą od wieku, anatomii, rodzaju kontaktów i indywidualnych czynników ryzyka. Nie oznacza to, że wszystkie osoby aktywne seksualnie powinny wykonywać identyczny pakiet w tych samych odstępach [8].

Dostępne domowe testy przesiewowe mogą mieć ograniczony zakres. Dodatni, ujemny wykonany zbyt wcześnie albo niejasny wynik wymaga właściwej interpretacji. Test domowy nie powinien opóźniać konsultacji w przypadku niepokojących objawów.

W trakcie ciąży zakres badań ustala lekarz. Zakażenia takie jak kiła, HIV, HBV, chlamydioza czy rzeżączka mogą wpływać na przebieg ciąży albo zostać przekazane z matki na dziecko. Informacje o tym, jakie choroby wykrywają badania prenatalne z krwi, dotyczą innej grupy testów i nie zastępują diagnostyki STI.

Leczenie chorób wenerycznych zależy od rozpoznanego patogenu. Choroby bakteryjne, takie jak chlamydioza, rzeżączka i kiła, leczy się odpowiednio dobranymi antybiotykami.

Pełne wyleczenie jest możliwe w wielu zakażeniach bakteryjnych oraz w rzęsistkowicy, ale terapia musi uwzględniać aktualne wytyczne, przeciwwskazania i oporność drobnoustrojów [2]. Leczenie rzeżączki wymaga właściwego antybiotyku, a po rozpoznaniu zaleca się również badania w kierunku innych STI i postępowanie dotyczące partnerów [2].

Choroby wirusowe wymagają innej strategii. Leki przeciwwirusowe mogą skracać lub łagodzić epizody opryszczki i ograniczać nawroty, lecz nie usuwają HSV z organizmu [6].

Terapia antyretrowirusowa HIV hamuje namnażanie wirusa, wspiera odporność osoby zakażonej i zapobiega rozwojowi AIDS, ale wymaga stałej opieki [5]. W przypadku HPV postępowanie dotyczy zmian klinicznych, na przykład kłykcin kończystych lub zmian przedrakowych, a nie eliminowania wirusa lekiem [4].

Nie należy leczyć chorób wenerycznych na własną rękę ani przyjmować pozostałych po wcześniejszej terapii antybiotyków. Lekarz może zalecić jednoczesną ocenę lub leczenie partnerów seksualnych, czasowe powstrzymanie się od współżycia oraz badanie kontrolne. Odpowiedniego leczenia nie dobiera się wyłącznie na podstawie objawów.

Do dermatologa wenerologa, ginekologa, urologa lub lekarza podstawowej opieki należy możliwie szybko udać się po ryzykownym kontakcie seksualnym albo gdy wystąpią:

• ropna wydzielina lub nietypowe upławy;
• owrzodzenia, pęcherzyki albo brodawki na narządach płciowych;
• ból jąder lub silny ból podbrzusza;
• gorączka, wysypka lub powiększenie węzłów chłonnych;
• bolesne oddawanie moczu;
• krwawienie po stosunku;
• objawy występujące w okresie ciąży.

Pilnej oceny wymaga nagły ból i obrzęk jądra, silny ból podbrzusza z gorączką, znaczne pogorszenie samopoczucia albo objawy neurologiczne. Szybka reakcja ma kluczowe znaczenie, lecz zbyt wczesny test może dać wynik ujemny.

Okno diagnostyczne zależy od patogenu i rodzaju badania. Do konsultacji warto przygotować datę kontaktu, jego rodzaj, informację o zabezpieczeniu, datę pojawienia się objawów, stosowane leki i wcześniejsze wyniki.

Z dermatologiem wenerologiem można omówić także zmiany widoczne na zdjęciu. Rozpoznanie może jednak wymagać badania stacjonarnego, pobrania materiału i konsultacji z lekarzem specjalistą.