ADHD u dorosłych – objawy, diagnoza i leczenie

U osób dorosłych nadpobudliwość psychoruchowa może wyglądać zupełnie inaczej niż w przypadku dzieci. Zamiast wyraźnej nadpobudliwości ruchowej częściej pojawiają się wewnętrzny niepokój, trudność z odpoczynkiem, szybkie podejmowanie decyzji, łatwe rozpraszanie się albo chroniczne trudności z kończeniem rozpoczętych zadań. Niektóre osoby przez wiele lat kompensują swoje problemy dużym wysiłkiem, rozbudowanymi systemami przypomnień lub pracą pod presją czasu.

Diagnoza ADHD u dorosłych opiera się na szczegółowym wywiadzie klinicznym, ocenie obecnych trudności i historii życia. Sam wynik internetowego testu nie wystarcza, aby rozpoznać ADHD. Konieczne jest również sprawdzenie, czy podobne objawy nie wynikają z zaburzeń lękowych, depresji, zaburzeń snu, używania substancji psychoaktywnych albo innych problemów zdrowotnych.

• ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, jest zaburzeniem neurorozwojowym rozpoczynającym się w dzieciństwie.
• ADHD u dorosłych objawia się przede wszystkim trudnościami z koncentracją uwagi, organizacją, kontrolą impulsów i regulacją aktywności.
• Typowe objawy ADHD muszą być utrwalone, występować w więcej niż jednym obszarze życia i powodować istotne pogorszenie funkcjonowania.
• Diagnoza ADHD u dorosłych nie opiera się na jednym teście. Obejmuje wywiad kliniczny, ocenę objawów, historii rozwoju i innych możliwych przyczyn trudności.
• Leczenie ADHD u dorosłych może obejmować psychoedukację, farmakoterapię, psychoterapię oraz strategie wspierające codzienne funkcjonowanie.

-

• ADHD często współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi, między innymi depresją, zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami snu i problemowym używaniem substancji.
• Podejrzenie ADHD warto omówić ze specjalistą, zwłaszcza gdy problemy z koncentracją i organizacją utrzymują się od wielu lat oraz negatywnie wpływają na pracę, naukę lub relacje.

Więcej informacji o symptomach wymagających konsultacji można znaleźć w serwisie poświęconym zagadnieniom takim jak objawy i choroby. W diagnostyce różnicowej ważne jest również uwzględnienie zaburzeń nastroju, ponieważ depresja może dotyczyć nawet miliona Polaków i niektóre jej symptomy mogą przypominać trudności obserwowane w ADHD.

• objawy i choroby

ADHD jest skrótem od angielskiej nazwy attention deficit hyperactivity disorder. Polska nazwa tego zaburzenia to zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, co oznacza, że jego rozwój wiąże się ze sposobem kształtowania się i funkcjonowania układu nerwowego.

Pierwsze objawy pojawiają się w okresie dzieciństwa, choć u części osób zostają rozpoznane dopiero po wielu latach. ADHD u dorosłych nie zaczyna się nagle po ukończeniu 18. roku życia. Zdarza się natomiast, że wcześniejsze trudności były mniej widoczne, kompensowane przez rodzinę albo interpretowane jako roztargnienie, brak motywacji czy niewłaściwa organizacja.

W międzynarodowych badaniach częstość utrwalonego ADHD u dorosłych szacowano na około 2,5%. Wynik zależy jednak od zastosowanych kryteriów, wieku badanej populacji oraz sposobu przeprowadzania oceny [1]. Oznacza to, że ADHD u osób dorosłych nie jest zjawiskiem rzadkim, choć wiele osób nadal nie otrzymuje rzetelnej diagnozy.

Obraz kliniczny może być zdominowany przez:

• objawy nieuwagi,
• objawy nadruchliwości i impulsywności,
• oba zespoły objawów, określane jako prezentacja mieszana.

Typ mieszany może obejmować jednocześnie trudności z utrzymaniem uwagi, problemy z organizacją, nadmierną impulsywność oraz poczucie ciągłego pobudzenia. U innej osoby dominują zaburzenia uwagi bez wyraźnej nadpobudliwości ruchowej.

Nasilenie objawów może zmieniać się wraz z wiekiem, wymaganiami otoczenia i obciążeniem psychicznym. Zmiana sposobu manifestowania się trudności nie oznacza jednak, że zaburzenie całkowicie ustąpiło.

ADHD objawy u dorosłych obejmują kilka powiązanych obszarów: uwagę, funkcje wykonawcze, poziom aktywności oraz kontrolę impulsów. Funkcje wykonawcze odpowiadają między innymi za planowanie, rozpoczynanie i kończenie zadań, ustalanie priorytetów oraz monitorowanie własnego działania.

Pojedynczy symptom nie świadczy o ADHD. Każdy może czasem zapomnieć o spotkaniu, odłożyć zadanie albo mieć problem ze skupieniem po nieprzespanej nocy. W przypadku ADHD dorosłych objawy są przewlekłe, występują w różnych obszarach życia i powodują zauważalne ograniczenia.

Do objawów ADHD związanych z nieuwagą należą między innymi:

• trudności z koncentracją podczas rozmowy, czytania lub wykonywania monotonnych czynności,
• łatwe rozpraszanie przez dźwięki, powiadomienia, własne myśli albo ruch w otoczeniu,
• pomijanie szczegółów i popełnianie błędów wynikających z nieuwagi,
• trudności z utrzymaniem uwagi przy jednej czynności przez dłuższy czas,
• rozpoczynanie kilku zadań bez doprowadzania ich do końca,
• odkładanie zadań wymagających długotrwałego wysiłku umysłowego,
• zapominanie o terminach, dokumentach, opłatach i codziennych obowiązkach,
• problemy z organizacją czasu oraz ustalaniem kolejności działań,
• gubienie rzeczy potrzebnych do pracy lub codziennego funkcjonowania,
• wrażenie, że dana osoba nie słucha, mimo że nie ignoruje rozmówcy celowo.

U niektórych osób problemy z koncentracją nie oznaczają całkowitej niezdolności do skupienia. Mogą one bardzo intensywnie koncentrować się na zadaniu interesującym lub dostarczającym nowych doznań, a jednocześnie mieć trudności z wykonywaniem zadań rutynowych. Tego rodzaju zmienność uwagi nie jest dowodem rozpoznania, ale może należeć do obrazu ADHD u dorosłych.

Nadpobudliwość ruchowa może z wiekiem stać się mniej wyraźna. U osób dorosłych częściej występują:

• wewnętrzne napięcie i potrzeba pozostawania w ruchu,
• trudność z długim siedzeniem w jednym miejscu,
• częste poruszanie nogą, manipulowanie przedmiotami lub zmienianie pozycji,
• mówienie dużo i szybko,
• poczucie, że trzeba być stale zajętym,
• trudność z odpoczynkiem bez jednoczesnego wykonywania innej czynności,
• wewnętrzny niepokój podczas spokojnych spotkań lub długich zebrań.

Z zewnątrz osoba może wyglądać na spokojną, a jednocześnie odczuwać intensywny przymus działania. Dlatego nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi nie należy utożsamiać wyłącznie z widoczną ruchliwością.

Nadmierna impulsywność może przejawiać się jako:

• przerywanie innym w trakcie rozmowy,
• odpowiadanie przed zakończeniem pytania,
• trudność z oczekiwaniem na swoją kolej,
• szybkie podejmowanie decyzji bez pełnej oceny konsekwencji,
• impulsywne zakupy lub pochopne decyzje finansowe,
• nagłe zmiany pracy, zainteresowań albo planów,
• niecierpliwość w ruchu drogowym i kolejkach,
• angażowanie się w ryzykowne zachowania,
• gwałtowne reakcje emocjonalne.

Impulsywność w ADHD nie musi prowadzić do zachowań agresywnych. Może natomiast powodować nieporozumienia w relacjach interpersonalnych i utrudniać kontrolę reakcji w sytuacjach frustracji.

Chwiejność nastroju i silne wahania nastroju nie należą do podstawowych kryteriów diagnostycznych ADHD, ale trudności z regulacją emocji często towarzyszą osobom z tym zaburzeniem. Mogą obejmować:

• wybuchy złości nieproporcjonalne do sytuacji,
• dużą wrażliwość na krytykę,
• szybkie narastanie frustracji,
• trudność z uspokojeniem się po konflikcie,
• obniżoną tolerancję oczekiwania,
• poczucie przeciążenia przy wielu jednoczesnych bodźcach.

Takie symptomy ADHD należy odróżnić od trwałych zaburzeń nastroju, zaburzeń osobowości oraz reakcji związanych z przewlekłym stresem.

ADHD wpływa nie tylko na koncentrację uwagi. Jego objawy mogą oddziaływać na różne aspekty życia pacjenta, zwłaszcza gdy wymagania związane z pracą, rodziną i samodzielnym organizowaniem dnia stają się bardziej złożone.

Dorośli z ADHD często mają trudności z:

• terminowym rozpoczynaniem zadań,
• planowaniem projektów wieloetapowych,
• oceną czasu potrzebnego na wykonanie pracy,
• przestrzeganiem terminów,
• utrzymaniem uwagi podczas zebrań,
• porządkowaniem dokumentów i wiadomości,
• realizacją zadań bez zewnętrznej struktury,
• wyborem priorytetów.

Niektóre osoby przez dłuższy czas uzyskują dobre wyniki dzięki wysokiej inteligencji, pracy w ostatniej chwili lub dużemu zaangażowaniu. Kosztem może być jednak przeciążenie, bezsenność, wypalenie i niska samoocena wynikająca z przekonania, że inni ludzie radzą sobie z podobnymi obowiązkami znacznie łatwiej.

Trudności w relacjach mogą wynikać z zapominania o ustaleniach, przerywania rozmówcy, częstych zmian planów albo szybkich reakcji emocjonalnych. Partner może interpretować problemy z pamiętaniem o obowiązkach jako brak zaangażowania, choć ich przyczyną bywają zaburzenia koncentracji uwagi i organizacji.

ADHD u dorosłych może również prowadzić do nieporozumień związanych z nierównym podziałem obowiązków, impulsywnymi wydatkami lub trudnością z kończeniem rozpoczętych prac. Pomocne bywa lepsze zrozumienie mechanizmu objawów oraz ustalenie konkretnych, widocznych zasad organizacji codziennego życia.

ADHD było historycznie częściej rozpoznawane u chłopców i mężczyzn. Częściowo wiąże się to z bardziej widocznymi objawami nadruchliwości i impulsywności. W populacji osób kierowanych do diagnostyki mężczyźni nadal są reprezentowani częściej, ale różnice stają się mniejsze w wieku dorosłym.

U dorosłych kobiet obraz ADHD może być mniej widoczny, zwłaszcza gdy dominuje przewaga objawów nieuwagi. Metaanaliza dotycząca różnic między płciami wskazuje, że przeciętne różnice w nasileniu podstawowych objawów są niewielkie, a obraz kliniczny kobiet może częściej wiązać się z problemami internalizacyjnymi niż z wyraźnymi zachowaniami zewnętrznymi [2].

Objawy ADHD u dorosłych kobiet mogą obejmować:

• przewlekłe poczucie chaosu organizacyjnego,
• odkładanie zadań,
• zapominanie o terminach,
• trudności z planowaniem,
• przeciążenie obowiązkami,
• niską samoocenę,
• nasilony lęk i obniżony nastrój,
• intensywny wysiłek wkładany w maskowanie trudności.

Kobiety mogą przez lata być postrzegane jako chaotyczne, niedokładne lub niewystarczająco zmotywowane. Objawy bywają lekceważone, gdy nie występuje widoczna nadpobudliwość psychoruchowa. U części dorosłych kobiet trudności stają się bardziej widoczne dopiero przy wzroście liczby obowiązków zawodowych i rodzinnych.

Nie należy jednak zakładać, że wszystkie kobiety mają głównie objawy nieuwagi, a wszyscy mężczyźni – nadruchliwość i impulsywność. Obraz ADHD jest indywidualny, a różnice między konkretnymi osobami bywają większe niż średnie różnice między płciami.

Diagnoza ADHD u dorosłych jest procesem klinicznym. Nie istnieje pojedyncze badanie laboratoryjne, obrazowe ani biologiczny marker, który samodzielnie potwierdzałby ADHD. Cały proces diagnostyczny służy ustaleniu, czy objawy odpowiadają kryteriom zaburzenia, rozpoczęły się w dzieciństwie, utrzymują się obecnie i powodują istotne ograniczenia.

Zgodnie z wytycznymi NICE rozpoznanie powinien ustalać odpowiednio przeszkolony specjalista na podstawie pełnej oceny klinicznej i psychospołecznej, historii rozwoju oraz obserwowanych trudności. Nie należy stawiać diagnozy wyłącznie na podstawie skali przesiewowej lub obserwacji [3].

W szczegółowym wywiadzie klinicznym specjalista może zapytać o:

• pierwsze objawy i funkcjonowanie w dzieciństwie,
• naukę szkolną, zachowanie i relacje z rówieśnikami,
• funkcjonowanie na studiach i w pracy,
• organizację codziennych obowiązków,
• relacje rodzinne i partnerskie,
• impulsywne decyzje lub zachowania ryzykowne,
• sen, nastrój, lęk i używanie substancji,
• wcześniejsze diagnozy i leczenie,
• choroby somatyczne i przyjmowane leki,
• występowanie podobnych trudności w rodzinie.

Historia życia ma kluczową rolę, ponieważ ADHD jest zaburzeniem rozpoczynającym się na etapie rozwoju. Brak dokumentacji szkolnej nie wyklucza rozpoznania, ale informacje ze świadectw, opinii nauczycieli albo rozmowy z bliską osobą mogą ułatwić ocenę wcześniejszego funkcjonowania.

Badanie psychiatryczne służy ocenie obrazu klinicznego, współistniejących problemów zdrowia psychicznego oraz bezpieczeństwa ewentualnego leczenia. Lekarz psychiatra może także zebrać informacje o chorobach somatycznych, przyjmowanych lekach, śnie i używkach.

Badanie psychologiczne może poszerzyć ocenę o funkcje poznawcze, uwagę, pamięć roboczą, kontrolę impulsów i funkcjonowanie emocjonalne. Nie jest jednak testem, który automatycznie potwierdza lub wyklucza ADHD. Wyniki interpretuje się łącznie ze szczegółowym wywiadem i obrazem codziennych trudności.

Kompleksowa diagnoza może więc obejmować zarówno konsultację psychiatryczną, jak i badanie psychologiczne, ale zakres postępowania powinien być dostosowany do potrzeb danej osoby.

Kwestionariusze pomagają uporządkować informacje, lecz nie zastępują profesjonalnej diagnozy.

Adult ADHD Self-Report Scale jest narzędziem przesiewowym oceniającym objawy występujące u osób dorosłych. Wynik wskazujący na zwiększone prawdopodobieństwo ADHD oznacza potrzebę pogłębionej konsultacji, a nie gotowe rozpoznanie.

DIVA-5 to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny odnoszący się do kryteriów DSM-5. Pomaga przeanalizować objawy obecne w dzieciństwie i dorosłości oraz ich wpływ na różne obszary życia. Narzędzie powinno być stosowane przez osobę posiadającą odpowiednie kompetencje.

Badanie psychologiczne może obejmować testy ciągłego wykonywania, pamięci roboczej, hamowania reakcji lub planowania. Osoba z ADHD może jednak uzyskać wynik w normie, zwłaszcza w krótkiej, uporządkowanej sytuacji testowej. Z kolei nieprawidłowy rezultat może wynikać z niewyspania, lęku, depresji albo działania leków.

Dlatego proces diagnostyczny ADHD nie może opierać się wyłącznie na wynikach testów komputerowych.

Osoba dorosła może korzystać ze świadczeń psychiatrycznych finansowanych przez NFZ. Do psychiatry nie jest wymagane skierowanie. Pomoc można również uzyskać w centrum zdrowia psychicznego działającym na obszarze zamieszkania [4].

Dostępność kompleksowej diagnostyki ADHD i zakres badań psychologicznych mogą się jednak różnić pomiędzy placówkami. Warto wcześniej skontaktować się z poradnią i zapytać, czy prowadzi diagnostykę ADHD u dorosłych oraz jakie dokumenty należy przygotować.

Leczenie ADHD powinno być dostosowane do nasilenia objawów, współistniejących zaburzeń, stanu somatycznego, oczekiwań i potrzeb pacjenta. Skuteczne leczenie ADHD nie oznacza zastosowania jednego rozwiązania u każdej osoby.

Wytyczne zalecają przygotowanie całościowego planu uwzględniającego potrzeby psychologiczne, behawioralne i zawodowe, wpływ objawów na codzienne życie, cele pacjenta oraz inne zaburzenia neurorozwojowe lub psychiczne [3].

Metody leczenia ADHD mogą obejmować:

• psychoedukację,
• leczenie farmakologiczne,
• psychoterapię, w tym terapię poznawczo-behawioralną,
• naukę strategii radzenia sobie z dezorganizacją,
• coaching ADHD,
• modyfikację środowiska pracy i domu,
• wspieranie regularnego snu i aktywności fizycznej,
• leczenie współwystępujących problemów.

Celem leczenia ADHD u dorosłych jest ograniczenie objawów i poprawa funkcjonowania, a nie zmiana osobowości pacjenta. Plan powinien być okresowo oceniany i korygowany.

Leki na ADHD mogą być proponowane, gdy objawy powodują istotne ograniczenia funkcjonowania. Decyzję podejmuje lekarz po analizie obrazu klinicznego, przeciwwskazań, przyjmowanych preparatów oraz ryzyka działań niepożądanych.

Do leków stosowanych w ADHD należą:

• leki psychostymulujące, przede wszystkim preparaty metylofenidatu,
• leki niestymulujące, między innymi atomoksetyna.

Wybór preparatu zależy od sytuacji klinicznej i dostępności leku. Stosowanie metylofenidatu wymaga indywidualnego dobrania dawki oraz kontroli odpowiedzi na leczenie.

Leki stymulujące wpływają na przekaźnictwo dopaminy i noradrenaliny w mózgu. Dzięki temu mogą ograniczać nieuwagę, nadruchliwość i impulsywność. Leki stymulujące zwiększają poziom neuroprzekaźników w mózgu, co poprawia koncentrację. Uproszczenie, że ADHD wynika wyłącznie ze zbyt małej aktywności dopaminy, nie oddaje jednak złożonego podłoża zaburzenia. Najlepsze rezultaty leczenia ADHD przynosi połączenie różnych metod terapeutycznych.

Przed włączeniem farmakoterapii lekarz ocenia między innymi:

• ciśnienie tętnicze i tętno,
• masę ciała,
• choroby serca i obciążenia rodzinne,
• przyjmowane leki,
• występowanie tików,
• zaburzenia nastroju,
• ryzyko niewłaściwego używania substancji.

W trakcie leczenia monitoruje się efekt kliniczny oraz skutki uboczne. Mogą wystąpić między innymi zmniejszenie apetytu, bezsenność, bóle głowy, nudności, suchość w ustach, przyspieszone tętno lub wzrost ciśnienia. Profil działań niepożądanych zależy od preparatu.

Leki na ADHD nie powinny być przyjmowane bez nadzoru lekarza ani udostępniane innym osobom. Jeżeli są źle tolerowane lub nie zapewniają wystarczającej poprawy, lekarz może zmodyfikować schemat albo rozważyć inne leki.

Psychoterapia nie zastępuje farmakoterapii w każdej sytuacji, a farmakoterapia nie rozwiązuje automatycznie wszystkich problemów organizacyjnych i relacyjnych. U wielu pacjentów najlepsze postępowanie ma charakter wielokierunkowy.

Terapia poznawczo-behawioralna może koncentrować się na:

• planowaniu i ustalaniu priorytetów,
• ograniczaniu odkładania zadań,
• dzieleniu dużych projektów na etapy,
• nauce strategii radzenia sobie z rozproszeniem,
• rozpoznawaniu niekorzystnych przekonań,
• regulacji emocji,
• poprawie komunikacji,
• budowaniu realistycznych nawyków.

Terapia ADHD powinna uwzględniać konkretne trudności danej osoby. Praca poznawczo-behawioralna może być szczególnie przydatna, gdy pacjent zmaga się z niską samooceną, konsekwencjami wieloletnich niepowodzeń lub współistniejącym lękiem.

Psychoedukacja pomaga zrozumieć, czym jest ADHD, jak jego objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie oraz które zachowania wynikają z zaburzeń funkcji wykonawczych. Może obejmować również bliskich pacjenta, o ile osoba z ADHD wyraża na to zgodę.

Lepsze zrozumienie objawów nie zwalnia z odpowiedzialności za własne działania, ale ułatwia wybór skuteczniejszych narzędzi zamiast powtarzania nieskutecznych prób opartych wyłącznie na silnej woli.

Coaching ADHD jest formą praktycznego wsparcia nastawionego na realizację celów, planowanie i organizację. Może pomagać w:

• budowaniu systemu przypomnień,
• zarządzaniu kalendarzem,
• tworzeniu rutyny,
• dzieleniu zadań na krótsze etapy,
• monitorowaniu postępów,
• przygotowaniu środowiska ograniczającego rozpraszanie.

Coaching ADHD nie jest diagnozą ani leczeniem psychiatrycznym. Nie powinien zastępować konsultacji, gdy występują nasilone objawy, depresja, zaburzenia lękowe, uzależnienie albo ryzyko samouszkodzenia.

Regularna aktywność fizyczna może wspierać samopoczucie, sen i funkcje poznawcze. NIMH wskazuje ją jako jedną ze strategii, które mogą pomagać w zarządzaniu objawami, obok leczenia i terapii [5]. Nie jest jednak samodzielną metodą leczenia ciężkich objawów ADHD.

Praktyczne wsparcie może obejmować:

• pracę w krótkich blokach czasu,
• ograniczenie powiadomień,
• trzymanie potrzebnych przedmiotów w stałym miejscu,
• używanie jednego kalendarza,
• zapisywanie ustaleń,
• przygotowywanie list zadań z maksymalnie kilkoma priorytetami,
• regularne pory snu,
• planowanie przerw przed wystąpieniem przeciążenia.

Strategie należy dopasować do funkcjonowania konkretnej osoby. Nadmiernie rozbudowany system organizacyjny może szybko stać się kolejnym źródłem obciążenia.

ADHD często współwystępuje z innymi problemami zdrowia psychicznego. Najczęściej uwzględnia się:

• zaburzenia lękowe,
• depresję i inne zaburzenia nastroju,
• zaburzenia związane z używaniem substancji,
• zaburzenia snu,
• spektrum autyzmu,
• zaburzenia osobowości,
• zaburzenia odżywiania.

Nie należy przyjmować, że wszystkie objawy wynikają z powodu ADHD. U danej osoby mogą współistnieć dwa lub więcej zaburzeń wymagających odrębnego postępowania.

Przykładowo leczenie ADHD może poprawić koncentrację i kontrolę impulsów, ale nie musi wystarczyć do opanowania utrwalonego lęku albo epizodu depresyjnego. Z kolei leczenie depresji nie zawsze usuwa wcześniejsze, wieloletnie problemy z organizacją i uwagą.

Nie ma jednej przyczyny ADHD. Badania wskazują na istotny udział czynników genetycznych oraz złożoną interakcję uwarunkowań biologicznych i środowiskowych.

Z ADHD wiązano między innymi:

• rodzinne występowanie zaburzenia,
• wcześniactwo,
• niską masę urodzeniową,
• niektóre ekspozycje prenatalne,
• określone powikłania rozwojowe.

Czynniki te nie pozwalają przewidzieć rozpoznania u konkretnej osoby. ADHD nie wynika ze złego wychowania, lenistwa, używania telefonu ani braku dyscypliny. Środowisko może wpływać na nasilenie objawów i ich konsekwencje, lecz nie należy przedstawiać go jako jedynego powodu ADHD.

W badaniach neurobiologicznych analizuje się funkcjonowanie sieci mózgowych związanych z uwagą, kontrolą impulsów i korą przedczołową, a także przekaźnictwo dopaminy i noradrenaliny. Nie opracowano jednak badania obrazowego, które służyłoby do rutynowego diagnozowania ADHD u pojedynczego pacjenta.

Pierwszym krokiem może być zebranie konkretnych przykładów zamiast przygotowywania ogólnej listy cech. Warto zanotować:

• od kiedy występują problemy,
• w jakich sytuacjach są najbardziej widoczne,
• jak wpływają na pracę, naukę, dom i relacje,
• jakie strategie były dotąd stosowane,
• czy podobne trudności występowały w dzieciństwie,
• jakie inne objawy towarzyszą problemom z uwagą,
• jakie leki i substancje są przyjmowane.

Przydatne mogą być świadectwa, opinie szkolne albo informacje od rodzica, rodzeństwa czy partnera. Brak takich materiałów nie uniemożliwia konsultacji.

Następnym krokiem jest konsultacja psychiatryczna lub zgłoszenie się do poradni prowadzącej diagnostykę ADHD u dorosłych. W pierwszej kolejności specjalista powinien poznać pełen obraz funkcjonowania, a nie tylko wynik kwestionariusza.

Pilna ocena jest konieczna, jeżeli pojawiają się:

• myśli samobójcze,
• zamiar samouszkodzenia,
• objawy psychozy,
• skrajne pobudzenie połączone z brakiem snu,
• zachowania zagrażające życiu,
• ciężkie zatrucie substancją,
• utrata kontroli nad zachowaniem.

W takiej sytuacji nie należy czekać na planową diagnostykę ADHD. Trzeba skontaktować się z numerem alarmowym 112, pogotowiem ratunkowym albo najbliższą izbą przyjęć.