Tabletka dzień po – skutki uboczne i działanie antykoncepcji awaryjnej

Działanie antykoncepcji awaryjnej polega przede wszystkim na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji. Tabletka dzień po nie przerywa istniejącej ciąży i nie jest środkiem poronnym [1]. Jest stosowana w celu zapobiegania ciąży przed jej rozpoczęciem. Preparat należy przyjąć możliwie szybko, bo skuteczność zależy m.in. od substancji czynnej i fazy cyklu miesiączkowego [2]. Materiał ma charakter edukacyjny i nie zastępuje indywidualnej konsultacji medycznej.

• Na rynku dostępne są preparaty antykoncepcji awaryjnej zawierające octan uliprystalu oraz lewonorgestrel; w Polsce dostępne są one na zasadach opisanych niżej.
• Octan uliprystalu stosuje się do 120 godzin po stosunku, czyli 5 dni [2]. Lewonorgestrel stosuje się do 72 godzin po stosunku, czyli 3 dni [3].
• Skutki uboczne po tabletce dzień po mogą obejmować bóle głowy, nudności, bóle brzucha, zawroty głowy, zmęczenie i zaburzenia krwawienia [1].
• Przyspieszenie miesiączki, opóźnienie miesiączki lub nietypowe krwawienie mogą wystąpić po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej [2].
• Tabletka dzień po nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową. Stosowanie antykoncepcji awaryjnej nie zastępuje regularnej metody antykoncepcji [3]. Warto pamiętać, że pigułka dzień po nie zabezpiecza też przed kolejnym niezabezpieczonym stosunkiem.
• Przy opóźnieniu miesiączki lub objawach ciąży należy w odpowiednim momencie wykonać test ciążowy [2]. Silny ból podbrzusza przy podejrzeniu ciąży wymaga pilnej oceny [7].

Więcej o tym, czym jest tabletka dzień po, przeczytasz w osobnym poradniku Medicept.

• Tabletka dzień po – co to jest i jak uzyskać receptę online?
• Recepta online

To, jak działa tabletka dzień po, zależy od substancji czynnej. Octan uliprystalu jest selektywnym modulatorem receptora progesteronowego i hamuje lub opóźnia owulację [2]. Lewonorgestrel jest syntetycznym progestagenem i działa głównie poprzez zapobieganie owulacji i zapłodnieniu, jeśli został zastosowany przed owulacją [3].

Kluczowe znaczenie ma moment cyklu. Jeżeli owulacja już wystąpiła, octan uliprystalu nie jest skuteczny [2]. Lewonorgestrel także działa przede wszystkim przed owulacją [3]. Opóźnienie owulacji służy zapobieganiu ciąży; dlatego faza cyklu miesiączkowego ma znaczenie dla działania tej metody [2].

Sformułowanie, że tabletki te zawierają dużą dawka hormonów nie opisuje precyzyjnie wszystkich preparatów: tabletka ellaOne zawiera octan uliprystalu [2], a Escapelle – lewonorgestrel [3]. W żadnym wypadku nie są to leki przerywające istniejącą ciążę. Więcej wyjaśnia artykuł Czy tabletki dzień po to leki wczesnoporonne?

WHO wskazuje, że działania niepożądane antykoncepcji awaryjnej są na ogół łagodne i obejmują m.in. nudności, wymioty, niewielkie nieregularne krwawienie oraz zmęczenie [1].

Po octanie uliprystalu często zgłaszane są bóle głowy, nudności, bóle brzucha i bolesne miesiączkowanie. Niektóre kobiety mogą mieć także zawroty głowy, bóle pleców, bóle miednicy, tkliwość piersi, krwawienie międzymiesiączkowe, uderzenia gorąca lub uczucie dyskomfortu w brzuchu [2].

Po lewonorgestrelu najczęściej zgłaszane są nudności; możliwe są też bóle głowy i podbrzusza, zawroty głowy, wymioty, nieregularne krwawienia, tkliwość piersi i zmęczenie [3]. Brak skutków ubocznych nie oznacza braku działania. Po octanie uliprystalu, jeśli wystąpią zawroty głowy, senność lub zaburzenia uwagi czy widzenia, nie należy prowadzić pojazdów do czasu ustąpienia objawów [2].

Należy wykonać test ciążowy, jeśli miesiączka wyraźnie się opóźnia, ma nietypowy przebieg lub pojawiają się objawy ciąży. Charakterystyka octanu uliprystalu wskazuje na potrzebę testu przy opóźnieniu miesiączki o ponad 7 dni [2]. Dla Escapelle zalecono wykluczenie ciąży przy opóźnieniu krwawienia o ponad 5 dni lub nietypowym krwawieniu w terminie spodziewanej miesiączki [3].

Jeżeli mimo antykoncepcji awaryjnej dojdzie do ciąży, trzeba uwzględnić możliwość ciąży pozamacicznej [2]. Silny jednostronny ból podbrzusza, omdlenie, nasilone zawroty głowy lub krwawienie przy podejrzeniu ciąży wymagają pilnej oceny [7].

Dla większości osób tabletka dzień po jest bezpieczna, a ciężkie działania niepożądane są rzadkie [6]. Antykoncepcja awaryjna nie opóźnia powrotu płodności [1], ale nie chroni przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową i nie zastępuje regularnej metody antykoncepcji [3].

Należy pamiętać, że tabletka dzień po nie jest przeznaczona do regularnego stosowania i nie zabezpiecza przed kolejnym niezabezpieczonym stosunkiem w tym samym cyklu. Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej należy stosować metodę mechaniczną zgodnie z zasadami dla konkretnej substancji [2]. To ważne, ponieważ tabletka dzień po nie zapewnia ochrony przed późniejszym współżyciem.

Warto znać przeciwwskazania: tabletka dzień po nie powinna być stosowana przy nadwrażliwości na składniki preparatu [2]. Octanu uliprystalu nie zaleca się przy ciężkiej astmie leczonej doustnymi glikokortykosteroidami [2]. Preparaty nie przerywają istniejącej ciąży [2].

Induktory CYP3A4, m.in. niektóre leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna i ziele dziurawca, mogą osłabiać działanie; przyjmowane leki i preparaty ziołowe warto omówić z lekarzem lub farmaceutą [2].

Zasady karmienia piersią zależą od substancji. W polskiej charakterystyce octanu uliprystalu nie zaleca się karmienia przez 7 dni po dawce [2]. Dla lewonorgestrelu wskazano możliwość ograniczenia ekspozycji niemowlęcia przez przyjęcie tabletki bezpośrednio po karmieniu i co najmniej 8-godzinną przerwę [3].

Tabletka dzień po z octanem uliprystalu jest w Polsce wydawana na receptę [5]. W aptekach uczestniczących w programie pilotażowym farmaceuta po wywiadzie i ocenie zasadności może wystawić receptę farmaceutyczną. W czerwcu 2026 r. Ministerstwo Zdrowia przedłużyło program do 30 czerwca 2028 r. [4].

Nie każda apteka uczestniczy w pilotażu. Więcej o aktualnych zasadach opisujemy w artykule Tabletka dzień po bez recepty.

Konsultacja z ginekologiem online lub lekarzem rodzinnym może służyć ocenie czasu od niezabezpieczonego stosunku, przyjmowanych leków i przeciwwskazań. Konsultacje Medicept są wyłącznie prywatne i niefinansowane przez NFZ. Recepta online może zostać wystawiona tylko, jeśli lekarz uzna to za medycznie zasadne.