Seplenienie, czyli czym jest sygmatyzm?

[1].

Jeżeli dziecko sepleni, znaczenie ma nie tylko brzmienie, ale też to, które głoski są zaburzone, jak układają się język i żuchwa oraz czy występują wady zgryzu, nieprawidłowe oddychanie lub trudności słuchowe. Przyczyny seplenienia są zróżnicowane, dlatego seplenienie międzyzębowe – plan terapii i dobór ćwiczeń – powinny wynikać z badania logopedycznego [2].

• wada wymowy
• Zdrowie dziecka
• kappacyzmie

To wada wymowy polegająca na nieprawidłowej artykulacji głosek dentalizowanych: syczących s, z, c, dz; szumiących sz, ż, cz, dż; oraz ciszących ś, ź, ć, dź [1]. Brzmienie głosek zależy od miejsca i sposobu ich realizacji, dlatego podobnie brzmiące błędy mogą mieć odmienny mechanizm.

Warto podkreślić, że rozwój wymowy jest stopniowy. Substytucje, czyli sytuacje, w których dziecko zastępuje głoskę trudniejszą głoską łatwiejszą, mogą być rozwojowe zależnie od wieku i szeregu. Deformacja głoski, czyli powstały dźwięk wykraczający poza normatywny system języka polskiego, wymaga oceny logopedycznej [1].

Przyczyny seplenienia mogą dotyczyć budowy i funkcji narządów mowy, zgryzu, słuchu, pozycji spoczynkowej języka, oddychania przez usta i nawyków orofacjalnych [1]. Przyczyny mogą obejmować także obniżone napięcie w obrębie struktur orofacjalnych, brak pionizacji języka lub przetrwały nieprawidłowy wzorzec połykania [2].

Częste choroby górnych dróg oddechowych, alergie lub przerost tkanki migdałkowej mogą sprzyjać oddychaniu przez usta i doprzedniej pozycji języka. Przy ocenie zaburzeń miofunkcjonalnych uwzględnia się drożność górnych dróg oddechowych, zgryz i pozycję języka [5]. Utrwalone oddychanie przez usta wymaga ustalenia przyczyny medycznej.

Wady zgryzu, w tym zgryz otwarty, mogą współwystępować z wadą wymowy i wpływać na warunki wymowy. Zależność nie jest jednak jednoznaczna: dziecko może mieć dużą wadę zgryzu bez typowej deformacji głosek, a wada wymowy nie zawsze wynika ze zgryzu [3].

W przypadku krótkiego wędzidełka podjęzykowego potrzebna jest ocena funkcji języka. Dziecko z krótkim wędzidełkiem może mieć ograniczoną ruchomość, ale przegląd systematyczny nie wykazał jednoznacznego związku między ankyloglosją a zaburzeniami mowy. Sam wygląd wędzidełka nie przesądza o przyczynie ani o konieczności zabiegu [7].

Długotrwałe ssanie smoczka także wymaga ostrożnej interpretacji. AAPD wskazuje, że dowody łączące smoczek z zaburzeniami rozwoju mowy są ograniczone. Długotrwały nawyk może natomiast zwiększać ryzyko zmian zgryzowych, m.in. zgryzu otwartego i krzyżowego [8]. Smoczek może być więc elementem wywiadu, ale nie powinien być automatycznie uznawany za bezpośrednią przyczynę seplenienia.

Jeżeli dziecko sepleni i wyraźnie wysuwa język między zęby albo deformuje dźwięk, warto skonsultować wymowę z logopedą. Taka wada wymowy wymaga oceny mechanizmu realizacji głosek; deformacje głosek odróżnia się od rozwojowych substytucji [1].

Konsultacja jest szczególnie zasadna, gdy wada wymowy utrudnia zrozumienie dziecka, dotyczy wielu głosek albo współistnieją zaburzenia słuchu fonemowego czy podejrzenie niedosłuchu [4]. Nawracające choroby górnych dróg oddechowych, przewlekłe oddychanie przez usta, wady zgryzu albo nieprawidłowa pozycja spoczynkowa języka również powinny zostać uwzględnione w ocenie [5]. Badanie logopedyczne może obejmować artykulację głosek w słowach i wypowiedzi spontanicznej, słuch fonemowy, funkcje orofacjalne oraz ewentualne wskazanie dalszych konsultacji [4]. Terapia logopedyczna jest kluczowa w leczeniu sygmatyzmu.