Antykoncepcja awaryjna – jak działa tabletka dzień po i jak uzyskać e-receptę?

To, jak działa antykoncepcja awaryjna i ile godzin po stosunku można ją zastosować, zależy od substancji czynnej. Octan uliprystalu stosuje się do 120 godzin (5 dni), a lewonorgestrel do 72 godzin (3 dni) [1]. Antykoncepcja awaryjna wymaga działania w odpowiednim czasie. Tabletka dzień po powinna zostać przyjęta możliwie szybko [2]. Konsultacja online może służyć ocenie sytuacji i doborowi leku, ale wystawienie e-recepty zawsze zależy od decyzji osoby uprawnionej po zebraniu wywiadu.

Więcej informacji: Escapelle — informacje o antykoncepcji awaryjnej

• recepta online

Tabletka dzień po to doraźny środek antykoncepcyjny stosowany po stosunku seksualnym, gdy stosunek płciowy odbył się bez zabezpieczenia albo metoda antykoncepcji zawiodła. Jeśli zastosowana metoda antykoncepcji zawiodła, sytuacją wymagającą oceny może być pęknięcie prezerwatywy, jej zsunięcie się czy niepowodzenie innej metody, np. pominięcie tabletki antykoncepcyjnej, jeśli zgodnie z zasadami konkretnego preparatu powstaje ryzyko ciąży [1].

Antykoncepcja awaryjna jest rozwiązaniem na sytuacje doraźne i nie jest przeznaczona do regularnego stosowania jako podstawowa metoda antykoncepcji. Tabletka dzień po nie chroni też przed chorobami przenoszonymi drogą płciową. Jeżeli istnieje ryzyko STI, potrzebna może być osobna konsultacja i diagnostyka [1].

Innymi słowy, antykoncepcja awaryjna nie stanowi ochrony przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową (STI). W razie ryzyka zakażenia potrzebna jest odrębna ocena medyczna [3].

Warto pamiętać, że antykoncepcja awaryjna obejmuje też wkładkę z miedzią, możliwą do zastosowania do 5 dni po niezabezpieczonym stosunku [1]. Dalej skupiamy się na tym, jak antykoncepcja awaryjna jest stosowana w postaci tabletek.

Antykoncepcja awaryjna w postaci tabletki dzień po działa głównie przez opóźnienie owulacji lub jej zahamowanie. Tabletka dzień po przesuwa moment uwolnienia komórki jajowej z jajnika, dlatego antykoncepcja awaryjna musi być zastosowana przed owulacją, aby mogła zadziałać zgodnie ze swoim mechanizmem. Jeżeli komórka jajowa nie zostanie uwolniona w okresie zdolności plemników do zapłodnienia, ryzyko ciąży się zmniejsza [1].

Zrozumienie, jak działa antykoncepcja awaryjna, jest szczególnie istotne: tabletka dzień po nie przerywa ciąży, która już się rozpoczęła. Nie działa poprzez usunięcie zarodka i nie jest środkiem wczesnoporonnym [1].

Tabletka ellaOne zawiera octan uliprystalu, selektywny modulator receptora progesteronowego. Octan uliprystalu działa poprzez opóźnienie lub zahamowanie owulacji, czyli uwolnienia komórki jajowej. Tabletka ellaOne może być przyjęta do 120 godzin od niezabezpieczonego stosunku lub niepowodzenia antykoncepcji [2].

W przypadku ellaOne maksymalny czas to 120 godzin, czyli 5 dni. Jeśli minęło mniej niż 24 godziny, tabletka dzień po może być zastosowana od razu – nie trzeba czekać do następnego dnia. Tabletka ellaOne może być przyjęta w dowolnym momencie cyklu miesiączkowego, po uwzględnieniu możliwości istniejącej ciąży [2].

Tabletka dzień po powinna być zastosowana możliwie szybko. Antykoncepcja awaryjna nie wymaga odczekania 24 godzin, a tabletka dzień po nie zyskuje skuteczności przez samo czekanie. Nazwa dzień po jest potoczna. Nie trzeba czekać pełnych 24 godzin: tabletka może być przyjęta wcześniej [1].

Dla octanu uliprystalu granicą jest 120 godzin (5 dni) po niezabezpieczonym stosunku [2]. Stosunek płciowy bez zabezpieczenia wymaga oceny czasu, jaki minął od zdarzenia. Dla lewonorgestrelu są to 72 godziny (3 dni) [3]. Te 72 godziny tworzą krótsze okno niż w przypadku octanu uliprystalu. 72 godziny liczy się od niezabezpieczonego stosunku. Jeśli od stosunku minęło ponad 72 godziny, ale mniej niż 120 godzin, nadal warto skonsultować dostępne możliwości.

Skuteczność antykoncepcji awaryjnej maleje z upływem czasu od niezabezpieczonego stosunku, dlatego lek należy przyjąć możliwie szybko [1]. Octan uliprystalu można stosować do 120 godzin od stosunku [2]. Lewonorgestrel należy zastosować nie później niż w ciągu 72 godzin [3].

Dni płodne mogą być trudne do przewidzenia, dlatego nie opieraj decyzji wyłącznie na ich szacowaniu. Moment owulacji może się przesuwać, dlatego sam kalendarzyk cyklu miesiączkowego nie pozwala pewnie ocenić ryzyka [1]. Cykl miesiączkowy może różnić się między miesiącami. Szczególnie ważne: jeśli nie jesteś pewna daty owulacji, poinformuj lekarza lub farmaceutę o ostatniej miesiączce i czasie od stosunku.

Antykoncepcja awaryjna online oznacza możliwość zdalnej konsultacji lekarskiej dotyczącej zastosowania tabletki dzień po. Lekarz może zebrać wywiad, w tym czas od niezabezpieczonego stosunku, ocenić przeciwwskazania i interakcje oraz zdecydować, czy recepta na antykoncepcję awaryjną jest medycznie zasadna. Konsultacja online nie oznacza automatycznego otrzymania recepty. Po konsultacji lekarz może wystawić e-receptę zdalnie, jeśli uzna to za właściwe [6].

W Medicept konsultacje są prywatne. Jeśli sytuacja wymaga oceny lekarskiej i chcesz omówić receptę na antykoncepcję awaryjną, można skorzystać z usługi recepta online; lekarz przeprowadzi wywiad i podejmie decyzję.

Po wystawieniu e-recepty pacjentka otrzymuje dane potrzebne do jej realizacji [6]. E-recepta jest przesyłana elektronicznie do systemu przez lekarza. Recepty online mogą być wystawiane po konsultacji zdalnej, ale nie zastępują oceny medycznej ani nie gwarantują dostępności leku; przed realizacją warto sprawdzić stan preparatu w aptece.

Dobór leku zależy m.in. od czasu od niezabezpieczonego stosunku, przebiegu cyklu miesiączkowego, długości cyklu miesiączkowego, stosowanej antykoncepcji, innych leków i możliwości istniejącej ciąży. Podczas konsultacji lekarz może zapytać o datę ostatniej miesiączki, czas, kiedy odbył się stosunek płciowy, i przyjmowane preparaty.

Ważne jest aby poinformować lekarza o lekach mogących przyspieszać metabolizm substancji czynnych, np. niektórych lekach przeciwpadaczkowych, ryfampicynie czy preparatach ziołowych z dziurawcem. Mogą one zmniejszać ekspozycję na octan uliprystalu [2]. Takie interakcje opisano również dla lewonorgestrelu [3]. Nie odstawiaj leczenia samodzielnie; poproś lekarza o ocenę interakcji i dobór odpowiedniego leku. Receptę na antykoncepcję awaryjną może wystawić lekarz każdej specjalności.

Po octanie uliprystalu WHO zaleca rozpoczęcie lub wznowienie antykoncepcji z progestagenem od 6. dnia, natomiast po lewonorgestrelu regularną metodę można rozpocząć lub wznowić od razu [1]. Octan uliprystalu wymaga więc uwzględnienia dalszego planu antykoncepcji. Więcej o dalszej antykoncepcji przeczytasz w artykule Jak zdobyć receptę na tabletki antykoncepcyjne? Tabletka dzień po nie jest zalecana podczas karmienia piersią.

Antykoncepcja awaryjna, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane. Tabletka dzień po może wywołać skutki uboczne zależne od konkretnego preparatu. W przypadku octanu uliprystalu do często zgłaszanych należą nudności, bóle brzucha lub uczucie dyskomfortu, wymioty, bóle głowy, zawroty głowy, wahania nastroju, bóle mięśniowe, bóle pleców i zmęczenie [2]. Mogą wystąpić także nieregularne krwawienia lub przesunięcie miesiączki.

Skutki uboczne są zwykle łagodne i ustępują samoistnie [1]. Szczególną ostrożność zachowaj, jeśli bóle głowy, zawroty głowy, bóle brzucha albo inne skutki uboczne są nasilone lub nietypowe; wtedy skonsultuj się z lekarzem. Nasilone lub nietypowe objawy wymagają oceny także pod kątem możliwości ciąży. Nudności mogą wystąpić u 1 na 10 osób.

Działania niepożądane są zwykle łagodne [1]. Mogą obejmować między innymi nudności, ból brzucha i zmęczenie, a termin kolejnej miesiączki może przesunąć się o kilka dni [2].

Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej płodność może szybko powrócić; antykoncepcja awaryjna nie powoduje trwałego opóźnienia powrotu płodności [1]. Kolejne współżycie bez zabezpieczenia może więc wiązać się z nowym ryzykiem ciąży.

Dostępne dane nie wskazują, aby tabletki stosowane w antykoncepcji awaryjnej wpływały negatywnie na przyszłą płodność; po ich zastosowaniu nie obserwuje się opóźnienia powrotu płodności [1]. Nie należy stosować leku przy uczuleniu na jego składniki. Tabletka dzień po jest przeciwwskazana przy ciężkiej astmie.

Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej i przyjęciu tabletki dzień po kolejna miesiączka może pojawić się wcześniej lub później. Po przyjęciu octanu uliprystalu, jeśli miesiączka opóźnia się o ponad 7 dni, jest wyraźnie inna niż zwykle albo pojawiają się objawy mogące sugerować ciążę, należy wykonać test ciążowy i skontaktować się z lekarzem [2].

Jeśli stosunek płciowy bez zabezpieczenia odbył się ponownie po przyjęciu leku, konsultacja jest wskazana także po kolejnym niezabezpieczonym stosunku, przy wątpliwościach dotyczących interakcji oraz wtedy, gdy wystąpiły wymioty po tabletce dzień po. Po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej dodatni test ciążowy wymaga oceny medycznej; krwawienie z dróg rodnych nie wyklucza ciąży pozamacicznej [2].

Tabletka dzień po nie ma jednej stałej ceny; to, ile kosztuje tabletka awaryjna, zależy od produktu, apteki i dostępności. Warto pamiętać, że ceny mogą się zmieniać; koszt tabletki dzień po najlepiej sprawdzić w konkretnej aptece przed realizacją e-recepty.

Osobno należy traktować koszt konsultacji. W Medicept konsultacja online jest usługą prywatną i nie jest finansowana przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Wystawienie e-recepty na tabletkę dzień po jest możliwe wyłącznie po decyzji lekarza, jeśli istnieją ku temu wskazania.

Tabletka dzień po jest rozwiązaniem awaryjnym, a antykoncepcja awaryjna nie zastępuje stosowanej metody antykoncepcji. Regularna metoda antykoncepcji może ograniczyć potrzebę sięgania po tabletki dzień po. Jeśli takie sytuacje się powtarzają, warto omówić z lekarzem metodę antykoncepcji dopasowaną do stanu zdrowia kobiety i jej preferencji.

Wybór metody zależy m.in. od chorób, leków oraz przeciwwskazań. Jeśli rozważana jest złożona antykoncepcja doustna, dodatkowe informacje znajdziesz w materiale Vibin mini, Microgynon 21 czy Vines. Tabletka dzień po nie zastępuje prezerwatywy w ochronie przed chorobami przenoszonymi drogą płciową [1].