Nabrzmiały brzuch i brak okresu – co mogą oznaczać te objawy?

Sam nabrzmiały brzuch nie pozwala rozpoznać przyczyny braku miesiączki. Znaczenie mają długość opóźnienia, regularność wcześniejszych cykli, ryzyko ciąży oraz inne objawy, na przykład ból podbrzusza, nietypowa wydzielina, plamienie, nudności, nadmierne owłosienie lub szybka zmiana masy ciała.

• czy brązowe plamienie może oznaczać ciążę

Najczęstsze przyczyny braku miesiączki obejmują ciążę, zespół policystycznych jajników, choroby tarczycy, podwyższenie poziomu prolaktyny, czynnościowe zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–jajniki oraz pierwotną niewydolność jajników. W diagnostyce bierze się również pod uwagę stosowanie niektórych leków i nieprawidłowości anatomiczne układu rozrodczego [1].

Wtórny brak miesiączki oznacza zanik krwawień u osoby, która wcześniej miesiączkowała. Pojedyncze kilkudniowe opóźnienie nie jest tym samym co klinicznie rozpoznawany zanik miesiączki, ale przedłużający się brak okresu warto skonsultować z lekarzem, szczególnie gdy wcześniej występował prawidłowy cykl miesiączkowy.

Pierwotny brak miesiączki dotyczy sytuacji, w której pierwsza miesiączka nie pojawiła się w oczekiwanym okresie dojrzewania. Wiek pacjentki, rozwój piersi i owłosienie łonowe pomagają lekarzowi ustalić dalszy kierunek diagnostyki [1].

Nabrzmiały brzuch może natomiast oznaczać gromadzenie gazów jelitowych, zatrzymanie stolca, zatrzymanie płynów albo powiększenie struktur znajdujących się w jamie brzusznej lub miednicy. Dlatego brzuch i brak okresu nie zawsze mają jedną wspólną przyczynę.

Brak miesiączki może być pierwszym zauważalnym objawem ciąży. Wczesne objawy ciąży, takie jak tkliwość piersi, nudności, senność, uczucie pełności, wzdęcia czy częstsze oddawanie moczu, są nieswoiste i nie pozwalają potwierdzić zapłodnienia bez testu.

Domowy test ciążowy wykrywa hormon hCG w moczu. Gdy test wykonano zbyt wcześnie, poziom beta-hCG może być jeszcze zbyt niski, aby uzyskać wiarygodny wynik. Jeżeli test wyszedł negatywny, ale ryzyko ciąży istnieje i okres się nie pojawia, zaleca się powtórzenie badania po kilku dniach. Po drugim ujemnym wyniku i dalszym braku miesiączki należy skontaktować się z lekarzem [2].

Napięcie powłok brzusznych może towarzyszyć wzdęciom, zaparciu lub bólowi. Lekarz może w celach diagnostycznych rozważyć oznaczenie poziomu beta-hCG we krwi oraz USG ginekologiczne.

W pierwszym trymestrze ciąży ból podbrzusza i niewielkie plamienie mogą mieć różne przyczyny, ale jednostronny silny ból, krwawienie, zasłabnięcie albo ból w okolicy barku wymagają pilnej oceny ze względu na możliwość ciąży pozamacicznej [6].

Zespół policystycznych jajników – PCOS – jest jedną z najczęstszych przyczyn zaburzeń owulacji u kobiet w wieku rozrodczym. Zespół policystycznych jajników może objawiać się nieregularnymi cyklami, brakiem miesiączki, trądzikiem oraz klinicznymi lub laboratoryjnymi cechami nadmiaru androgenów, takimi jak nadmierne owłosienie [3].

Rozpoznania PCOS nie ustala się wyłącznie na podstawie obrazu USG. Lekarz ocenia historię cykli, objawy hiperandrogenizmu, wyniki badań hormonalnych i ewentualne inne przyczyny zaburzeń miesiączkowania. Podobne objawy mogą występować między innymi przy chorobach tarczycy, hiperprolaktynemii lub zaburzeniach nadnerczy.

Niedoczynność tarczycy może wpływać na pracę osi podwzgórze–przysadka–jajniki i prowadzić do nieregularnych krwawień lub braku miesiączki. Inne objawy mogą obejmować senność, nietolerancję zimna, zaparcia, suchą skórę, przyrost masy ciała i zaburzenia nastroju [5].

Wysoki poziom prolaktyny również może zahamować owulację. Hiperprolaktynemia bywa związana z lekami, niedoczynnością tarczycy albo chorobami przysadki, w tym gruczolakami przysadki. Szczególnej uwagi wymagają bóle głowy, zaburzenia widzenia lub wydzielina z piersi poza okresem laktacji.

Problemy jelitowe mogą powodować wzdęty brzuch, uczucie pełności, przelewanie, zaparcie, ból brzucha i zmianę rytmu wypróżnień. Nie są jednak typową bezpośrednią przyczyną zatrzymania miesiączki.

Zależność może być pośrednia. Przewlekła choroba przewodu pokarmowego, zaburzenia wchłaniania, znaczna utrata masy ciała, restrykcyjna zmiana diety lub niedostateczna podaż energii mogą wpłynąć na cykl menstruacyjny. Z kolei nietolerancje pokarmowe i czynnościowe zaburzenia jelit mogą tłumaczyć nabrzmiały brzuch, ale nie wyjaśniają automatycznie braku okresu.

W przypadku utrzymujących się wzdęć lekarz może rozważyć badanie jamy brzusznej, diagnostykę przewodu pokarmowego lub USG brzucha, zależnie od pozostałych dolegliwości.

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu. Lekarz ginekolog podczas wizyty online może zapytać o datę ostatniej miesiączki, wcześniejszą regularność cykli, możliwość ciąży, aktywność fizyczną, dietę, masę ciała, stres, choroby przewlekłe i stosowane leki.

Podstawowe badania krwi dobiera się indywidualnie. Najczęściej rozważa się:

• beta-hCG w celu wykluczenia ciąży,
• TSH i fT4, aby ocenić pracę tarczycy,
• prolaktynę,
• FSH i estradiol,
• LH,
• androgeny przy nadmiernym owłosieniu lub trądziku,
• glukozę, lipidogram i inne parametry metaboliczne przy podejrzeniu PCOS.

Badania hormonalne należy interpretować razem z objawami i dniem cyklu, o ile miesiączki nadal się pojawiają. W diagnostyce braku miesiączki duże znaczenie ma USG ginekologiczne, które pomaga ocenić macicę, grubość błony śluzowej oraz jajniki. Rezonans przysadki lub inne testy funkcjonalne wykonuje się tylko przy odpowiednich wskazaniach [1].

Warto pamiętać, że sam wynik USG nie przesądza o PCOS, a pojedynczy nieprawidłowy wynik hormonu nie zawsze pozwala ustalić rozpoznanie.

Pilnej oceny medycznej wymagają:

• silny lub narastający ból brzucha,
• ból zlokalizowany głównie po jednej stronie podbrzusza,
• omdlenie, znaczne osłabienie lub zawroty głowy,
• obfite krwawienie,
• ból barku przy możliwości ciąży,
• gorączka z bólem podbrzusza,
• uporczywe wymioty,
• nagły ból z nudnościami, który może towarzyszyć skrętowi lub pęknięciu torbieli.

Brak miesiączki i ból przy dodatnim teście ciążowym wymagają kontaktu z lekarzem. Także wynik negatywny nie powinien opóźniać pomocy, jeśli ból jest silny albo pojawiają się objawy omdlenia czy krwawienie.

Planową wizytę warto umówić, gdy brak okresu utrzymuje się przez dłuższy czas, cykle stały się wyraźnie nieregularne, pojawiło się nadmierne owłosienie, wydzielina z piersi, nocne poty, niewyjaśniony spadek masy ciała albo utrzymujący się nabrzmiały brzuch.

Więcej informacji o zmiennym rytmie krwawień zawiera artykuł nieregularny okres: co go powoduje i co oznacza.