Kiła – objawy. Jak leczy się syfilis?

.[1]

Z artykułu dowiesz się, czym jest kiła, jakie są jej drogi zakażenia, jak wygląda diagnostyka kiły oraz na czym polega leczenie syfilisu. Wyjaśniamy również, czym różnią się kiła wczesna, kiła utajona i kiła późna oraz dlaczego w przypadku podejrzenia kiły nie należy czekać na samoistne ustąpienie zmian.

• Kiła to choroba wywołana przez bakterię Treponema pallidum, przenoszona przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych.
• Pierwsze objawy kiły mogą mieć postać niebolesnego owrzodzenia w miejscu wniknięcia krętków oraz powiększenia okolicznych węzłów chłonnych.
• W kolejnych stadiach mogą wystąpić wysypka, zmiany skórne i zmiany w jamie ustnej, lecz zakażenie może również pozostawać utajone.
• Podstawą diagnostyki są testy serologiczne wykonywane z krwi. W wybranych sytuacjach stosuje się także bezpośrednie metody wykrywania krętka bladego.
• Leczenie kiły opiera się na antybiotykoterapii. Schemat zależy od stadium zakażenia, objawów neurologicznych, ciąży i wcześniejszego leczenia.
• Nieleczona kiła może po latach prowadzić do uszkodzenia układu nerwowego, narządu wzroku, słuchu lub układu krążenia.
• Kiła wrodzona może spowodować ciężkie następstwa dla płodu i dziecka, dlatego badania przesiewowe w ciąży mają szczególne znaczenie.

Zmiany w okolicy narządów płciowych nie zawsze są objawem choroby przenoszonej drogą płciową. Podobne dolegliwości mogą występować także przy innych problemach, dlatego warto przeczytać, czym są infekcje intymne i jak je leczyć.

Kiła to choroba zakaźna wywołana przez krętka bladego. Człowiek jest jedynym naturalnym gospodarzem tej bakterii. Patogen wnika do organizmu przez błony śluzowe albo uszkodzoną skórę, następnie może rozprzestrzeniać się drogą krwiopochodną i zajmować różne tkanki oraz narządy.[2]

Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje kiły:

• kiłę nabytą, rozwijającą się po zakażeniu podczas życia, najczęściej poprzez kontakt seksualny z osobą zakażoną;
• kiłę wrodzoną, powstającą wskutek przeniesienia zakażenia z matki na płód.

Kiła nabyta przebiega etapami. W praktyce klinicznej stosuje się między innymi podział na kiłę wczesną i późną. Do postaci wczesnych zalicza się zwykle kiłę pierwszorzędową, kiłę drugorzędową oraz wczesne stadium utajonego zakażenia. Kiła późna obejmuje kiłę późną utajoną i objawowe późne postaci narządowe.[3]

Bezpośrednią przyczyną kiły jest zakażenie krętkiem bladym. Do transmisji dochodzi najczęściej poprzez bezpośredni kontakt ze zmianą zawierającą bakterie. Może się to zdarzyć podczas kontaktów seksualnych waginalnych, analnych lub oralnych, także wtedy, gdy owrzodzenie znajduje się w jamie ustnej, okolicy odbytu albo na narządach płciowych.[2]

Najważniejsze drogi zakażenia to:

• kontakt seksualny z osobą zakażoną;
• kontakt błon śluzowych lub uszkodzonej skóry z zakaźną zmianą;
• przeniesienie zakażenia przez łożysko z kobiety ciężarnej na płód;
• wyjątkowo transmisja poprzez zakażoną krew lub materiał biologiczny.

Kiła nie przenosi się wskutek zwykłych, przypadkowych kontaktów, korzystania z tej samej toalety, klamek, ubrań ani przyborów kuchennych. Krętek blady słabo przeżywa poza organizmem człowieka, a zakażenie wymaga kontaktu z zakaźną zmianą lub materiałem biologicznym.[2]

Czynniki ryzyka obejmują kontakty seksualne bez zabezpieczenia, częste zmiany partnerów seksualnych, kontakty z wieloma partnerami oraz rozpoznanie innej choroby przenoszonej drogą płciową. Obecność owrzodzeń narządów płciowych może zwiększać również ryzyko transmisji wirusa HIV, dlatego u pacjentów z rozpoznaną kiłą lekarz może zalecić badania w kierunku innych zakażeń.[3]

Objawy syfilisu zmieniają się w zależności od czasu, który upłynął od momentu zakażenia. Nie u każdej osoby występują wszystkie kolejne stadia, a część zmian może być mało widoczna albo zlokalizowana w pochwie, na szyjce macicy, w odbytnicy lub jamie ustnej. Z tego powodu dana osoba może nie wiedzieć, że jest zakażona.

Kiła drugorzędowa rozwija się po rozsiewie bakterii w organizmie. Charakterystyczne objawy mogą obejmować osutkę kiłową, czyli wysypkę występującą na tułowiu, kończynach, a niekiedy także na dłoniach i stopach. Zmiany skórne mogą być plamiste lub grudkowe i zwykle nie powodują nasilonego świądu.[1]

W okresie kiły wtórnej mogą pojawić się również:

• zmiany w jamie ustnej i w obrębie innych błon śluzowych;
• wilgotne, zakaźne zmiany w okolicy narządów płciowych lub odbytu;
• uogólnione powiększenie węzłów chłonnych;
• gorączka, osłabienie, bóle głowy i złe samopoczucie;
• plackowate wypadanie włosów, określane jako łysienie kiłowe;
• drobne odbarwienia skóry, dawniej opisywane jako bielactwo kiłowe.

Objawy kiły wtórnej mogą wygasać samoistnie, lecz brak zmian nie oznacza eliminacji bakterii. Nieleczone zakażenie przechodzi wtedy często w stadium utajonego przebiegu.[1]

Kiła utajona jest rozpoznawana wtedy, gdy odczyny serologiczne wskazują na zakażenie, ale nie występują objawy kliniczne. Taki stan może trwać dłuższy czas. Kiła wczesna utajona nadal może wiązać się z nawrotem zakaźnych zmian, natomiast kiła późna utajona jest zazwyczaj rozpoznawana na podstawie badań krwi i wywiadu.[3]

Brak objawów nie wyklucza zajęcia narządów. Krętek blady może w różnych okresach zakażenia oddziaływać na ośrodkowy układ nerwowy, narząd wzroku lub słuchu.

Kiła wrodzona rozwija się, gdy zakażenie zostaje przeniesione z matki na płód, przede wszystkim przez łożysko. Transmisja może nastąpić w czasie ciąży, a zakażenie rozpoznane u kobiety ciężarnej wymaga pilnego leczenia i nadzoru położniczego.[4]

Nieleczona kiła w okresie ciąży może prowadzić do poronienia, obumarcia wewnątrzmacicznego, porodu przedwczesnego, niskiej masy urodzeniowej, choroby noworodka lub zgonu okołoporodowego. Wiele noworodków z kiłą wrodzoną nie ma objawów bezpośrednio po urodzeniu, dlatego o postępowaniu decydują także wyniki badań matki, przebieg jej leczenia i badania dziecka.[4]

Wczesna postać kiły wrodzonej może powodować między innymi zmiany skórne, pęcherze kiłowe, nieżyt nosa, żółtaczkę, powiększenie wątroby i śledziony, niedokrwistość oraz zmiany kostne. Późne następstwa mogą obejmować śródmiąższowe zapalenie rogówki, utratę słuchu, zęby Hutchinsona, nos siodełkowaty, szablaste podudzia lub pogrubienie nasad przymostkowych obojczyka.[4]

Badania przesiewowe kobiet w ciąży oraz szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia są podstawą profilaktyki kiły wrodzonej. Penicylina pozostaje jedynym lekiem o potwierdzonej skuteczności w zapobieganiu transmisji zakażenia na płód.[4]

Diagnostyka kiły opiera się na wywiadzie, badaniu pacjenta i badaniach laboratoryjnych. Podstawowym narzędziem są badania serologiczne, czyli testy wykrywające przeciwciała powstające w odpowiedzi na zakażenie.[5]

Stosuje się dwie grupy testów:

• testy nieswoiste, takie jak VDRL, czyli Venereal Disease Research Laboratory, oraz RPR, czyli Rapid Plasma Reagin;
• testy swoiste, wykrywające przeciwciała przeciwko antygenom Treponema pallidum, na przykład TPHA, TPPA lub FTA-ABS.

Wynik dodatni jednego testu nie zawsze wystarcza do ostatecznego rozpoznania. Europejskie zalecenia diagnostyczne przewidują łączenie testów swoistych i nieswoistych, a kolejność ich wykonywania zależy od algorytmu przyjętego w laboratorium.[3]

Badanie krwi wykonane bardzo wcześnie po ekspozycji może być ujemne mimo zakażenia, ponieważ organizm potrzebuje czasu na wytworzenie wykrywalnych przeciwciał. Jeżeli ryzyko zakażenia było istotne, lekarz może zalecić powtórzenie badania po upływie odpowiedniego czasu. Nie należy opierać decyzji wyłącznie na sztywnej liczbie tygodni, ponieważ moment serokonwersji jest zmienny.[5]

Jeżeli obecne jest świeże owrzodzenie, możliwe jest bezpośrednie wykrywanie bakterii. Badanie mikroskopowe w ciemnym polu widzenia albo metody molekularne mogą potwierdzić obecność krętków w materiale ze zmiany, choć dostępność tych badań jest ograniczona.[3]

Przy objawach neurologicznych, zaburzeniach widzenia lub słuchu konieczna może być dalsza diagnostyka obejmująca ocenę płynu mózgowo-rdzeniowego. Badanie płynu mózgowo-rdzeniowego nie jest wykonywane rutynowo u każdej osoby z dodatnimi wynikami, lecz w określonych sytuacjach klinicznych.[3]

Leczenie choroby polega na zastosowaniu antybiotyku dobranego do stadium zakażenia i obrazu klinicznego. Złotym standardem pozostaje penicylina. W leczeniu kiły wczesnej bez objawów neurologicznych najczęściej stosuje się jednorazowe podanie penicyliny benzatynowej. W kile późnej utajonej lub zakażeniu o nieznanym czasie trwania stosuje się zwykle trzy dawki podawane w odstępach tygodniowych, czyli terapię obejmującą 3 tygodnie.[3]

Schemat leczenia jest inny w przypadku kiły układu nerwowego, kiły ocznej i kiły usznej. Takie postaci wymagają penicyliny podawanej dożylnie przez 10–14 dni i nie powinny być leczone wyłącznie preparatem benzatynowym.[6]

U pacjentów uczulonych na penicylinę lekarz może w niektórych postaciach rozważyć inne antybiotyki, na przykład doksycyklinę lub ceftriakson. Alternatywne schematy wymagają jednak dobrej współpracy, kontroli klinicznej i serologicznej. W ciąży, kile wrodzonej oraz niektórych postaciach neurologicznych nie ma równie dobrze potwierdzonego zamiennika penicyliny; w przypadku uczulenia może być konieczne odczulanie.[3]

Po zakończeniu leczenia wykonuje się badania kontrolne z użyciem testu nieswoistego. Spadek miana przeciwciał pomaga ocenić odpowiedź na terapię, lecz tempo zmian zależy od stadium, wartości wyjściowej oraz wcześniejszych zakażeń. Utrzymywanie się dodatniego testu swoistego nie musi świadczyć o nieskuteczności leczenia, ponieważ przeciwciała swoiste mogą pozostać wykrywalne przez wiele lat.[5]

Pełne wyleczenie infekcji jest możliwe, ale terapia nie cofa wszystkich trwałych uszkodzeń powstałych w przebiegu późnej kiły. Przebycie zakażenia nie daje trwałej odporności, dlatego możliwe jest ponowne zakażenie.

Do czasu oceny lekarza, zakończenia leczenia oraz postępowania wobec partnerów seksualnych należy powstrzymać się od aktywności seksualnej. Partnerzy z okresu potencjalnego narażenia powinni zostać poinformowani i skierowani na badanie na kiłę.[1]

Powikłania nieleczonej kiły mogą dotyczyć wielu narządów. Nieleczona kiła późna może prowadzić do trwałych uszkodzeń układu nerwowego, utraty wzroku, utraty słuchu, uszkodzenia układu krążenia oraz zmian w kościach i narządach wewnętrznych.[1]

Szczególnie pilnej oceny wymagają:

• nagłe zaburzenia widzenia lub pogorszenie słuchu;
• silne bóle głowy, sztywność karku lub zaburzenia świadomości;
• zaburzenia mowy, czucia, chodu lub koordynacji;
• objawy neurologiczne u osoby z dodatnimi odczynami serologicznymi;
• podejrzenie zakażenia w czasie ciąży.

Wczesne wykrycie i właściwa farmakoterapia ograniczają ryzyko poważnych konsekwencji, ale nie należy czekać na rozwój charakterystycznych objawów.

Profilaktyka kiły opiera się na ograniczaniu ryzyka kontaktu z zakaźnymi zmianami oraz wczesnym wykrywaniu zakażenia. Prezerwatywy zmniejszają ryzyko transmisji, ale nie eliminują go całkowicie, ponieważ owrzodzenie może znajdować się poza obszarem objętym zabezpieczeniem.[1]

Aby zapobiegać zakażeniu i ograniczyć rozprzestrzenianie choroby, warto:

• stosować prezerwatywy podczas kontaktów seksualnych;
• wykonywać testy przesiewowe po ryzykownym kontakcie;
• unikać kontaktu seksualnego w obecności owrzodzeń lub niewyjaśnionych zmian;
• informować partnerów seksualnych o rozpoznaniu;
• wykonywać badania przesiewowe w ciąży;
• badać się również w kierunku innych chorób przenoszonych drogą płciową, jeżeli lekarz uzna to za zasadne.

Świadome podejście do zdrowia seksualnego i szybka diagnostyka są jedynym pewnym sposobem rozpoznania zakażenia, które może przebiegać bezobjawowo.