Waginoza bakteryjna – objawy, przyczyny i leczenie

[1].

Waginoza bakteryjna nie jest klasyfikowana w taki sam sposób jak typowe choroby przenoszone drogą płciową, takie jak chlamydioza czy rzeżączka. Jej rozwój ma jednak związek z aktywnością seksualną, zmianą partnera oraz zaburzeniem naturalnego środowiska pochwy. Prawidłowe rozpoznanie jest ważne, ponieważ podobne objawy mogą towarzyszyć grzybicy, rzęsistkowicy, zapaleniu szyjki macicy i innym infekcjom intymnym.

• Waginoza bakteryjna jest dysbiozą, czyli zaburzeniem składu mikroflory pochwy, a nie zakażeniem wywołanym przez jeden określony drobnoustrój.
• Typowe objawy waginozy bakteryjnej to rzadka, szarawa lub mleczna wydzielina oraz rybi zapach, często bardziej odczuwalny po stosunku płciowym.
• Świąd pochwy, zaczerwienienie i silny obrzęk błony śluzowej pochwy nie są najbardziej charakterystycznymi objawami i mogą wskazywać na inną przyczynę dolegliwości.
• Rozpoznanie może opierać się na kryteriach Amsela, pomiarze pH wydzieliny pochwowej oraz ocenie preparatu wymazu w badaniu mikroskopowym.
• Leczenie waginozy bakteryjnej zwykle wymaga zastosowania leku przeciwbakteryjnego dobranego przez lekarza. Domowe leczenie nie zastępuje diagnostyki.
• Nawrót po zakończeniu leczenia jest możliwy, dlatego utrzymywanie się objawów wymaga ponownej oceny.
• Objawy w czasie ciąży powinny zostać omówione z lekarzem prowadzącym.

Podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu chorób przenoszonych drogą płciową. W diagnostyce różnicowej warto uwzględnić między innymi artykuł: chlamydioza (chlamydia) – objawy i przyczyny. Więcej materiałów dotyczących badań, profilaktyki i zdrowia ginekologicznego znajduje się w powiązanej sekcji tematycznej.

• zdrowia ginekologicznego

W prawidłowej florze bakteryjnej pochwy zwykle dominują bakterie z rodzaju Lactobacillus. Pałeczki kwasu mlekowego Lactobacillus wytwarzają kwas mlekowy, który pomaga utrzymać niskie pH i ogranicza nadmierne namnażanie innych drobnoustrojów.

Bakteryjna waginoza rozwija się, gdy zmniejsza się udział bakterii rodzaju Lactobacillus spp., a wzrasta liczebność zróżnicowanych bakterii beztlenowych. Wśród mikroorganizmów kojarzonych z tym zaburzeniem wymienia się między innymi Gardnerella vaginalis, Atopobium vaginae, Prevotella i Mobiluncus. W pochwie może tworzyć się wielogatunkowy biofilm przylegający do komórek błony śluzowej [1].

Z tego względu waginoza bakteryjna jest zmianą całego ekosystemu mikrobiologicznego. Dawniej stosowano również określenie nieswoiste zapalenie pochwy, jednak sama waginoza nie zawsze powoduje silny stan zapalny.

Bezpośrednim mechanizmem choroby jest utrata przewagi pałeczek kwasu mlekowego oraz rozrost bakterii związanych z bakteryjną waginozą. Nie zawsze można wskazać jeden czynnik, który zapoczątkował zmianę mikroflory.

Do najlepiej poznanych czynników ryzyka należą:

• nowy partner lub większa liczba partnerów seksualnych,
• kontakty seksualne bez zabezpieczenia barierowego,
• częste irygacje pochwy,
• stosowanie perfumowanych produktów wewnątrz pochwy,
• palenie tytoniu,
• wcześniejsze epizody waginozy,
• zaburzenia naturalnej mikroflory po niektórych terapiach przeciwbakteryjnych.

Aktywność seksualna może zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia dysbiozy, ale bakteryjna waginoza zdarza się także u osób nieaktywnych seksualnie [2]. Nie należy zatem traktować jej rozpoznania jako dowodu niewierności ani automatycznie utożsamiać z chorobą weneryczną.

Zmiany hormonalne, menstruacja, okres okołomenopauzalny lub stosowanie niektórych leków mogą wpływać na środowisko pochwy, jednak ich znaczenie należy oceniać indywidualnie. Brakuje natomiast wystarczających podstaw, aby uznać dietę bogatą w cukry za samodzielną, bezpośrednią przyczynę waginozy bakteryjnej.

Na podstawie samego zapachu lub wyglądu wydzieliny nie zawsze można odróżnić waginozę bakteryjną od innych schorzeń. Objawy infekcji intymnych często się nakładają.

W grzybicy pochwy częstsze są intensywny świąd, zaczerwienienie oraz gęsta, grudkowata wydzielina. Rzęsistkowica może powodować pieniste, żółtozielone upławy, podrażnienie i nieprzyjemny zapach. Chlamydioza, rzeżączka i zapalenie szyjki macicy mogą natomiast przebiegać skąpoobjawowo albo wywoływać ból, plamienia i nieprawidłową wydzielinę.

Pomiar pH pochwy również nie rozstrzyga samodzielnie o przyczynie. Podwyższone pH może występować zarówno w waginozie, jak i rzęsistkowicy. Z kolei w niepowikłanej kandydozie pH często pozostaje w prawidłowym, kwaśnym zakresie.

Waginoza cytologiczna stanowi odrębną jednostkę kliniczną. W opisie cytologii mogą pojawić się informacje sugerujące zmianę flory bakteryjnej, ale cytologia szyjki macicy nie zastępuje badania ukierunkowanego na przyczynę aktualnych dolegliwości.

Leczenie waginozy bakteryjnej jest zalecane przede wszystkim u osób z objawami. Najczęściej wykorzystuje się leki o działaniu przeciwbakteryjnym zawierające metronidazol lub klindamycynę, podawane doustnie albo miejscowo. W określonych sytuacjach lekarz może rozważyć inne preparaty, w tym tinidazol lub seknidazol [2].

O wyborze leku, jego postaci i długości terapii powinien decydować lekarz. Znaczenie mają między innymi ciąża, karmienie piersią, wcześniejsze działania niepożądane, stosowane leki, alergie i nawroty. Nie należy przyjmować antybiotyków pozostałych po wcześniejszej kuracji ani stosować ich na własną rękę.

Dostępne mogą być preparaty doustne, żele, kremy, kapsułki dopochwowe lub środki w postaci globulek. Poszczególne formy nie są jednak wymienne w każdej sytuacji. Pełne zastosowanie zaleconego schematu i przestrzeganie terminu zakończenia leczenia zwiększają szansę na ustąpienie objawów, ale całkowite wyleczenie nie oznacza trwałej odporności na kolejny epizod.

Probiotyki ginekologiczne zawierające szczepy rodzaju Lactobacillus są badane jako metoda wspierająca odbudowę mikroflory. Dotychczasowe dane nie pozwalają traktować każdego dostępnego probiotyku jako równoważnego z leczeniem przeciwbakteryjnym [1]. Preparaty z kwasem bornym, jonami srebra, powidonem jodu lub nadtlenkiem wodoru nie powinny być stosowane dopochwowo na własną rękę bez rozpoznania i oceny bezpieczeństwa.

Pytanie, czy można zarazić partnera, nie ma prostej odpowiedzi. Waginoza nie jest klasyczną infekcją wywoływaną przez jeden patogen przenoszony drogą płciową, ale drobnoustroje związane z dysbiozą mogą być współdzielone między partnerami.

Przez wiele lat rutynowe leczenie partnera nie było zalecane, ponieważ wcześniejsze badania nie wykazywały wyraźnej korzyści. Nowsze badanie randomizowane z 2025 roku wykazało jednak mniejszą częstość nawrotów, gdy wraz z kobietą leczono jej stałego partnera płci męskiej za pomocą skojarzonej terapii doustnej i miejscowej [5].

Nie oznacza to, że każda osoba powinna samodzielnie wdrożyć leczenie partnera. Postępowanie zmienia się wraz z pojawianiem się nowych wytycznych i powinno zostać omówione z lekarzem, szczególnie przy nawracającej bakteryjnej waginozie. W związkach homoseksualnych objawy u partnerki również są wskazaniem do osobnej konsultacji.

U wielu kobiet waginoza nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia, jednak nie należy jej ignorować, zwłaszcza gdy powoduje objawy, pojawia się przed zabiegiem ginekologicznym lub w ciąży.

Bakteryjna dysbioza wiąże się ze zwiększoną podatnością na niektóre choroby przenoszone drogą płciową, w tym zakażenie wirusem HIV, chlamydię, rzeżączkę i rzęsistkowicę [1]. Jest także kojarzona z większym ryzykiem zapalenia narządów miednicy mniejszej i powikłań po zabiegach dotyczących dróg rodnych.

Nie można jednak na tej podstawie stwierdzić, że każda nieleczona waginoza doprowadzi do zapalenia jajowodów, zapalenia błony śluzowej macicy lub niepłodności. Są to możliwe zależności populacyjne, a nie nieuchronny przebieg choroby u pojedynczej pacjentki.

Objawowa waginoza bakteryjna u kobiet w ciąży wymaga konsultacji. Jest powiązana ze zwiększonym ryzykiem niektórych niekorzystnych zdarzeń położniczych, w tym przedwczesnego pęknięcia błon płodowych, porodu przedwczesnego, zakażenia płynu owodniowego i poporodowego zapalenia błony śluzowej macicy [1].

Nie oznacza to jednak, że u każdej ciężarnej należy rutynowo wykonywać badanie przesiewowe. U bezobjawowych kobiet, które nie mają zwiększonego ryzyka porodu przedwczesnego, rutynowy screening w kierunku waginozy nie jest zalecany. W grupie podwyższonego ryzyka dowody dotyczące korzyści z badań przesiewowych pozostają niewystarczające [4].

Leki w czasie ciąży powinny być dobierane przez lekarza prowadzącego. Nie należy stosować samodzielnie preparatów dopochwowych, pozostałości wcześniejszej terapii ani domowych mieszanek.

Nie istnieje metoda, która całkowicie zapobiega wszystkim nawrotom. Profilaktyka powinna koncentrować się na ochronie prawidłowej mikroflory pochwy i unikaniu działań, które ją zaburzają.

W praktyce warto:

• zrezygnować z irygacji pochwy,
• nie stosować perfumowanych produktów wewnątrz narządów płciowych,
• myć zewnętrzne okolice intymne łagodnie, bez agresywnego szorowania,
• wybierać przewiewną bieliznę z naturalnych tkanin,
• nie przyjmować antybiotyków bez wskazania,
• rozważyć prezerwatywy, zwłaszcza przy nowych partnerach,
• zaprzestać palenia papierosów,
• po leczeniu obserwować, czy nieprzyjemny zapach i wydzielina ustąpiły.

Domowe sposoby, takie jak aplikowanie jogurtu, octu, sody, olejków eterycznych, kwasu bornego lub środków odkażających, mogą podrażnić błonę śluzową i utrudnić postawienie prawidłowej diagnozy. Zdrowe odżywianie wspiera ogólne zdrowie, ale ograniczenie spożycia cukrów nie zastępuje leczenia potwierdzonej waginozy.