Infekcja intymna – objawy, przyczyny i leczenie

Świąd pochwy, pieczenie, bolesność warg sromowych, obrzęk błony śluzowej, upławy, nieprzyjemny zapach, ból pochwy lub dyskomfort w trakcie oddawania moczu nie wskazują jednoznacznie typu infekcji. Kandydoza, bakteryjna waginoza i rzęsistkowica wymagają odmiennego postępowania, dlatego rozpoznanie opiera się na wywiadzie i badaniu, a w razie potrzeby także na pomiarze pH, mikroskopii, posiewie lub teście molekularnym [1–4].

• Infekcje intymne nie są jedną chorobą. Przypadkowe stosowanie antybiotyków, leków przeciwgrzybiczych lub globulek może opóźnić właściwe rozpoznanie.
• Rzadka, szarawa wydzielina o rybim zapachu częściej występuje przy waginozie, natomiast nasilony świąd i gęste, białe upławy mogą towarzyszyć infekcji grzybiczej [2, 3].
• Pieczenie i częste oddawanie moczu mogą wynikać z podrażnienia sromu, zapalenia cewki moczowej albo zakażenia układu moczowego.
• Infekcje przenoszone drogą płciową mogą przebiegać bezobjawowo. Po ryzykownym kontakcie zakres i termin testów warto ustalić z lekarzem [1].
• W przypadku kobiet w ciąży, dzieci, osób z obniżoną odpornością oraz przy gorączce, bólu podbrzusza, krwawieniu lub nawrotach potrzebna jest konsultacja zamiast samodzielnego dobierania leków.

Informacje o profilaktyce i badaniach porządkuje dział zdrowie ginekologiczne. Zagadnienia związane z higieną, mikrobiotą i diagnostyką omawia również dział Zdrowie intymne.

U kobiet infekcje i stany zapalne pochwy mogą obejmować również srom, szyjkę macicy lub cewkę moczową. U mężczyzn objawy dotyczą najczęściej żołędzi, napletka i cewki, a niektóre zakażenia mogą prowadzić do zapalenia najądrza lub zapalenia gruczołu krokowego.

W naturalnej florze bakteryjnej pochwy u wielu kobiet dominują bakterie kwasu mlekowego z rodzaju Lactobacillus. Pomagają one utrzymać kwaśny odczyn i fizjologiczne pH pochwy. Skład mikrobioty jest jednak zróżnicowany i może zmieniać się pod wpływem hormonów, antybiotykoterapii oraz aktywności seksualnej. Samo wykrycie określonego mikroorganizmu nie zawsze oznacza chorobę.

Zmiana wydzieliny lub pieczenie w okolicy pochwy mogą wynikać również z kontaktowego zapalenia skóry, alergii, liszaja twardzinowego, urazu albo niedoboru estrogenów. Fizjologiczna wydzielina zmienia się w trakcie cyklu. Infekcje należy więc odróżnić od prawidłowych zmian i niezakaźnych chorób sromu.

Grzybica pochwy, czyli kandydoza sromu i pochwy, wiąże się najczęściej z nadmiernym namnażaniem drożdżaków Candida albicans. Do najczęstszych objawów należą intensywny świąd pochwy i sromu, pieczenie, zaczerwienienie, bolesność warg sromowych oraz gęsta, biała wydzielina. Zapach zwykle nie jest dominującym objawem [2].

Drożdżaki mogą występować bez dolegliwości, dlatego dodatni posiew nie zawsze wymaga leczenia. Zakażenia grzybicze częściej pojawiają się po antybiotykoterapii, w ciąży, przy źle kontrolowanej cukrzycy, zaburzeniach odporności lub stosowaniu leków immunosupresyjnych [2]. Nawracające objawy należy potwierdzić badaniem, ponieważ nie zawsze są kolejnym epizodem kandydozy.

Rzęsistkowicę wywołuje Trichomonas vaginalis. Do infekcji dochodzi głównie podczas kontaktu seksualnego. Możliwe są pieczenie, podrażnienie, ból podczas stosunku seksualnego oraz żółtozielona, niekiedy pienista wydzielina, ale zakażenie często przebiega bezobjawowo [1, 4]. Rozpoznanie potwierdza się badaniem laboratoryjnym.

Chlamydioza i rzeżączka również najczęściej przebiegają bezobjawowo albo dają nieswoiste symptomy: wydzielinę, krwawienie po stosunku, ból podbrzusza czy pieczenie w trakcie oddawania moczu. Nieleczone zakażenie szyjki macicy może szerzyć się na narządy miednicy mniejszej i prowadzić do poważnych powikłań, w tym przewlekłego bólu oraz zaburzeń płodności [1].

„Wirusowe zapalenie pochwy” nie jest jednym precyzyjnym rozpoznaniem. Wirusy częściej wywołują zmiany sromu, szyjki macicy lub skóry narządów płciowych. Opryszczka może powodować bolesne pęcherzyki i nadżerki, a zakażenie HPV – brodawki lub bezobjawowe zmiany nabłonka. Wirusowe zapalenie okolic intymnych wymaga innej diagnostyki niż kandydoza czy waginoza.

Prezerwatywy zmniejszają ryzyko wielu infekcji przenoszonych drogą płciową, ale nie zapewniają pełnej ochrony przed zakażeniami szerzącymi się przez kontakt ze skórą poza osłoniętym obszarem [1].

W zależności od typu infekcji mogą wystąpić:

• świąd, pieczenie, zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej;
• bolesność warg sromowych lub ból pochwy;
• zmiana ilości, koloru, zapachu albo konsystencji wydzieliny;
• ból podczas stosunku płciowego;
• pieczenie, parcie lub częste oddawanie moczu;
• plamienie po stosunku albo między miesiączkami;
• ból podbrzusza, pęcherzyki, nadżerki lub owrzodzenia.

Nieprzyjemny zapach i upławy nie określają pewnie typu infekcji. Pieczenie może pochodzić z cewki moczowej, pęcherza albo podrażnionej skóry sromu. Dolegliwości bywają na tyle nasilone, że utrudniają sen, współżycie i codzienne funkcjonowanie, ale ich intensywność również nie wskazuje konkretnego drobnoustroju.

Podobne objawy mogą powodować perfumowane kosmetyki, wkładki higieniczne, podpaski, lateks, środki plemnikobójcze lub detergenty. Nie każda niewłaściwa higiena oznacza zbyt rzadkie mycie – problemem może być także nadmierna pielęgnacja i stosowanie silnych środków drażniących.

Przyczyny infekcji intymnych obejmują nadmierne namnażanie drobnoustrojów obecnych wcześniej w organizmie oraz zakażenie przeniesione podczas kontaktu seksualnego. Znaczenie mogą mieć ciąża, zaburzenia hormonalne, cukrzyca, obniżona odporność, leki immunosupresyjne i długotrwała antybiotykoterapia. Każdy czynnik wpływa jednak inaczej na poszczególne typy infekcji.

Irygacje zaburzają naturalną florę bakteryjną pochwy i wiążą się ze zwiększonym ryzykiem waginozy [3]. Z waginozą związane są także niektóre zachowania seksualne i palenie papierosów, lecz nie oznacza to, że pojedynczy czynnik pozwala ustalić rozpoznanie. Basen, sauna czy publiczna toaleta nie powinny być automatycznie uznawane za źródło zakażenia.

Dieta bogata w cukry proste nie jest podstawą rozpoznania grzybicy ani zalecenia restrykcyjnej „diety przeciwgrzybiczej”. Znaczenie kliniczne może mieć natomiast nieprawidłowo leczona cukrzyca. Przewlekły stres może wpływać na samopoczucie, ale nie wyjaśnia objawów bez diagnostyki.

Leczenie zależy od typu infekcji, ciąży, nawrotów, chorób współistniejących i wcześniejszych terapii. W kandydozie stosuje się leki przeciwgrzybicze miejscowe lub doustne, w objawowej waginozie – odpowiednie leki przeciwbakteryjne, a w rzęsistkowicy leczenie działające ogólnoustrojowo [2–4]. Antybiotyk nie leczy zakażenia grzybiczego, a preparat przeciwgrzybiczy nie eliminuje infekcji bakteryjnej.

W ciąży sposób leczenia kandydozy różni się od postępowania poza ciążą. CDC zaleca miejscowe azole przez 7 dni; doustnego flukonazolu nie należy stosować w leczeniu kandydozy w ciąży [2]. Objawowa waginoza u kobiet w ciąży wymaga oceny, ponieważ wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych powikłań położniczych, w tym przedwczesnego pęknięcia błon płodowych i porodu przedwczesnego [3]. Nie oznacza to jednak, że każda zmiana flory bakteryjnej pochwy spowoduje powikłania.

Globulki, kremy i tabletki doustne nie są zamienne. Preparat może działać przeciwgrzybiczo, przeciwbakteryjnie, nawilżająco albo osłonowo. Informacje o wskazaniach i ograniczeniach jednego z leków złożonych przedstawia materiał o preparacie Gynalgin; nie oznacza to, że jest on odpowiedni przy każdej infekcji.

Kwas mlekowy, kwas hialuronowy lub wybrane probiotyki mogą wspierać komfort w określonych sytuacjach, ale nie zastępują leczenia potwierdzonej kandydozy, waginozy, rzęsistkowicy ani innego zakażenia. Preparat zakwaszający nie eliminuje automatycznie drobnoustrojów chorobotwórczych.

Podczas teleporady można omówić objawy, wcześniejsze leczenie i wyniki badań. Porada ginekologiczna online może pomóc ustalić dalsze postępowanie, ale nie zastąpi badania stacjonarnego, jeżeli potrzebne jest obejrzenie zmian lub pobranie materiału.

Ewentualna recepta online może zostać wystawiona wyłącznie po ocenie medycznej, gdy lekarz uzna leczenie za uzasadnione i bezpieczne. Konsultacja nie gwarantuje otrzymania recepty.

• Myj delikatnie zewnętrzne okolice intymne i nie wykonuj irygacji pochwy.
• Unikaj perfumowanych kosmetyków i produktów powodujących podrażnienie.
• Zmieniaj mokry strój kąpielowy; pomocne może być noszenie przewiewnej bielizny.
• Nie przyjmuj antybiotyków ani leków przeciwgrzybiczych „na wszelki wypadek”.
• Podczas nowych lub przygodnych kontaktów seksualnych stosuj prezerwatywy.
• Przy nawracających objawach potwierdź rozpoznanie zamiast powtarzać ten sam preparat.

Profilaktyka infekcji intymnych ogranicza część czynników sprzyjających, ale nie gwarantuje braku nawrotów. Kolejny epizod może wynikać z innego drobnoustroju albo niezakaźnej choroby sromu.

Konsultacja jest wskazana przy pierwszym epizodzie, ciąży, nawrotach, braku poprawy, owrzodzeniach, krwawieniu, bólu podczas stosunku lub objawach u partnera. Pilnej oceny wymagają silny ból podbrzusza, gorączka, omdlenie, wymioty, obfite krwawienie, ciąża z bólem lub krwawieniem oraz nagły ból jądra.

Zapalenie narządów miednicy mniejszej może być następstwem nieleczonego zakażenia szyjki macicy i prowadzić do poważnych powikłań [1]. W ciąży i podczas karmienia piersią leki doustne oraz dopochwowe należy dobierać po ocenie bezpieczeństwa.