Złe samopoczucie po tabletkach antykoncepcyjnych – kiedy oznacza, że są źle dobrane?

Doustna antykoncepcja hormonalna obejmuje preparaty złożone, zawierające estrogen i progestagen, oraz tabletki jednoskładnikowe z progestagenem. Te syntetyczne hormony wpływają m.in. na owulację i śluz szyjkowy, a ich działanie służy zapobieganiu ciąży [1]. Dobrze dobrane tabletki antykoncepcyjne powinny przede wszystkim być bezpieczne dla danej osoby i możliwie dobrze tolerowane.

• Najczęstsze skutki uboczne zgłaszane po rozpoczęciu złożonej pigułki obejmują m.in. plamienia, nudności, tkliwość piersi, zawroty głowy, zmiany nastroju i ból głowy [2]. Część dolegliwości związanych z antykoncepcją hormonalną słabnie w ciągu około 3 miesięcy [6].
• Nowa migrena z aurą lub wyraźna zmiana charakteru bólów głowy wymaga oceny lekarskiej; migrena z aurą jest przeciwwskazaniem do złożonej antykoncepcji hormonalnej [3].
• Nadmierny apetyt lub zmiana masy ciała nie są samodzielnym dowodem, że tabletki są źle dobrane. Dla złożonej pigułki NHS nie potwierdza związku przyczynowego z przyrostem masy ciała [2].
• Skuteczność zależy głównie od prawidłowego stosowania. Wymioty lub ciężka biegunka mogą zmniejszać wchłanianie hormonów [4].
• Jeśli uciążliwe skutki uboczne utrzymują się albo istotnie wpływają na codzienne funkcjonowanie, warto omówić z lekarzem zmianę preparatu lub metody [2].

Szersze omówienie działań niepożądanych znajdziesz w materiale o skutkach ubocznych tabletek antykoncepcyjnych.

• antykoncepcja
• recepta online

Tabletki antykoncepcyjne dzielą się na jednoskładnikowe i dwuskładnikowe. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają estrogen i progestagen, a tabletki jednoskładnikowe tylko progestagen. Do złożonej antykoncepcji hormonalnej zalicza się także stosowanie plastrów i krążków dopochwowych, ale tutaj skupiamy się na pigułkach antykoncepcyjnych. W przypadku kobiet karmiących piersią tabletki progestagenowe mogą być stosowane z uwzględnieniem czasu od porodu i indywidualnych przeciwwskazań; CDC dopuszcza ich rozpoczęcie także bezpośrednio po porodzie [5].

Jeżeli pojawia się nadmierny apetyt, wzrost masy ciała albo uczucie obrzmienia, nie należy automatycznie zakładać, że źle dobrane tabletki są jedyną przyczyną. Dla złożonej pigułki nie wykazano, aby sama metoda powodowała tycie [2]. Jednocześnie informacje o niektórych doustnych preparatach wskazują na możliwość zatrzymania wody w organizmie [4].

Nadmierny apetyt może wynikać również z innych czynników. Gdy utrzymuje się razem ze zmianami masy ciała, lekarz może ocenić styl życia, inne leki i choroby współistniejące zamiast od razu uznawać, że dobrane tabletki antykoncepcyjne są niewłaściwe.Czasami może być pomocne zmodyfikowanie diety oraz aktywność fizyczna.

W przypadku złożonej antykoncepcji hormonalnej istnieje niewielkie, ale realne ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych [2]. Pilnej pomocy wymagają m.in. nagła duszność, ból w klatce piersiowej nasilający się przy oddychaniu, krwioplucie, omdlenie oraz jednostronny ból i obrzęk nogi [7]. Nowa aura migrenowa również wymaga pilnej oceny [3]. W danym momencie najważniejsze jest wykluczenie stanu nagłego, a nie ustalanie, czy tabletki są źle dobrane.

Nie ma objawu, po którym można poczuć, że tabletki antykoncepcyjne działają. WHO podaje, że przy prawidłowym stosowaniu dochodzi do około 1 ciąży na 100 użytkowniczek rocznie, a przy typowym stosowaniu do 4–7 ciąż na 100 [1]. W perspektywie pierwszego roku kluczowe są regularność przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych i prawidłowe postępowanie po pominięciu dawki. Brak skutków ubocznych nie jest warunkiem skuteczności.

Badania wykazały, że większość antybiotyków o szerokim spektrum nie obniża skuteczności złożonych tabletek. Znaczenie mają natomiast m.in. rifampicyna i rifabutyna, część leków przeciwpadaczkowych oraz preparaty z dziurawca [3]. Dlatego pytanie, jak sprawdzić czy tabletki antykoncepcyjne działają, należy rozpatrywać przez pryzmat sposobu ich stosowania i interakcji, a nie obecności skutków ubocznych. Jeśli stosujesz doustną antykoncepcję, każdą nową terapię warto sprawdzić pod kątem interakcji.

Wywiad lekarski powinien uwzględniać m.in. migrenę z aurą, palenie tytoniu, przebyte epizody zakrzepowe, leki i czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego. Przed rozpoczęciem złożonej antykoncepcji hormonalnej należy ocenić ciśnienie tętnicze. Rutynowe badania laboratoryjne, takie jak glukoza, lipidogram, próby wątrobowe czy badania w kierunku trombofilii, nie są wymagane u każdej zdrowej osoby wyłącznie w celu rozpoczęcia metody [8].

Nadciśnienie może zmieniać kwalifikację do preparatów z estrogenem: przy ciśnieniu co najmniej 160/100 mm Hg złożona antykoncepcja hormonalna jest przeciwwskazana według CDC [3]. Aktualny rak piersi także jest przeciwwskazaniem, a rodzinny wywiad dotyczący raka piersi wymaga prawidłowej oceny ryzyka, ale sam w sobie nie oznacza zakazu stosowania złożonych tabletek [3]. Dobrze dobrane tabletki antykoncepcyjne muszą więc odpowiadać profilowi bezpieczeństwa pacjentki. Więcej o metodach i ich różnicach znajdziesz w dziale antykoncepcja.