Medicept
Treść konsultowana medycznie

Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu

Żeby schudnąć bez efektu jojo, trzeba mieć plan na czas redukcji masy ciała i po jej zakończeniu. Pomagają w tym odpowiedni sposób żywienia dopasowany do codziennych zajęć, regularny ruch oraz specjalistyczna opieka medyczna. Plan utrzymania efektów warto więc omówić z lekarzem przed przerwaniem leczenia.

Weryfikacja medycznalek. Jagoda Kaśków
Data weryfikacji

Najszybszy termin

Dziś · 18:00Dostępne dziś
Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu – zdjęcie główne

Czym jest efekt jojo i dlaczego masa ciała wraca?

Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu – ilustracja dotycząca czym jest efekt jojo i dlaczego masa ciała wraca?

Efekt jojo jest potoczną nazwą ponownego przyrostu masy ciała po schudnięciu. Gdy cykliczne wahania masy ciała się powtarzają, w badaniach używa się określenia weight cycling. Nie musi to oznaczać odzyskania wszystkich utraconych kilogramów ani natychmiastowego powrotu do poprzedniej masy ciała. W osobnym poradniku Medicept wyjaśniamy szerzej, czym jest efekt jojo i jak go uniknąć.

Po redukcji masy ciała organizm ludzki zwykle zużywa mniejsze ilości energii, a u części osób wydatek energetyczny dodatkowo maleje na skutek adaptacji metabolicznej. Proces adaptacji czasem opisuje się w literaturze jako jedną z postaci spowolnienia metabolizmu. Może ona utrudniać utrzymanie niższej masy ciała, ale nie oznacza trwałego pogorszenia podstawowej przemiany materii [1].

Zmiany sygnałów regulujących apetyt badano u osób z nadwagą lub otyłością, bez cukrzycy, po diecie o bardzo niskiej kaloryczności. Po schudnięciu stwierdzono między innymi spadek leptyny i wzrost greliny. Zwiększone uczucie głodu oraz część zmian hormonalnych utrzymywały się jeszcze nawet rok po redukcji. Leptynę nazywa się czasem hormonem sytości, choć apetyt zależy od wielu czynników. [2]

Restrykcyjne diety i czynniki behawioralne

Omów z dietetykiem tryb pracy, możliwości przygotowania posiłków i preferencje smakowe. Powiedz też, w jakich sytuacjach najtrudniej przestrzegać wcześniejszych ustaleń. Zbyt duży deficyt kaloryczny, eliminowanie wielu produktów czy plan niedopasowany do codziennych zajęć mogą utrudniać kontynuowanie diety odchudzającej i osiągnięcie zamierzonego efektu. Po zakończeniu diety łatwiej wtedy wrócić do starych nawyków żywieniowych. Ustalony sposób żywienia powinien pokrywać potrzeby żywieniowe i uwzględniać choroby współistniejące [3].

Restrykcyjne diety nie są jedną kategorią. NICE dopuszcza stosowanie diety 800-1200 kcal u wybranych dorosłych leczonych z długotrwałym wsparciem. Z kolei diety poniżej 800 kcal dopuszcza przy leczeniu otyłości, gdy szybka redukcja jest medycznie uzasadniona. W obu przypadkach obowiązują ścisły nadzór, pełne pokrycie potrzeb odżywczych i czas stosowania ograniczony do maksymalnie 12 tygodni. Nie jest to jadłospis do samodzielnego zastosowania, lecz postępowanie specjalistyczne wymagające stałego nadzoru [3].

Na kontrolę masy ciała wpływają także sen, stres, leki i stan zdrowia. Podczas konsultacji możesz porozmawiać o jedzeniu pod wpływem emocji, organizacji dnia i dolegliwościach takich jak obniżenie nastroju. Wsparcie twoich bliskich może ułatwić realizację planu, lecz nawracająca utrata kontroli nad jedzeniem wymaga oceny specjalisty. Kolejna głodówka nie rozwiązuje tych trudności, sprzyja jedynie uczuciu frustracji[3,4].

Aplikacja Medicept
Pierwsza konsultacja w aplikacji 15 zł taniej

Pobierz aplikację Medicept i umów pierwszą konsultację w niższej cenie. Później łatwo wrócisz do kolejnych usług i swoich dokumentów.

  • 15 zł mniej za pierwszą konsultację w aplikacji
  • szybki dostęp do kolejnych konsultacji
  • dokumenty w jednym miejscu
Pobierz aplikację

Jak uniknąć efektu jojo po zakończeniu stosowania diety?

Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu – ilustracja dotycząca jak uniknąć efektu jojo po zakończeniu stosowania diety?

Już podczas układania diety redukcyjnej uwzględnij późniejsze utrzymanie wyniku, tak aby stworzyć długofalowy plan postępowania. Poniższe działania pomagają zastosować zalecenia w życiu codziennym, choć nie gwarantują trwałych rezultatów.

  • Ustal z lekarzem lub dietetykiem cel swojej redukcji oraz sposób oceny postępów. Oprócz masy ciała uwzględnij aktualny stan zdrowia i samopoczucie.
  • Wybierz posiłki, które możesz przygotowywać bez problemu także po zakończeniu odchudzania. Uwzględnij swój budżet, wykonywaną pracę i preferencje smakowe.
  • Dbaj o dobre źródła białka, warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe i zdrowe tłuszcze roślinne. Nie ograniczaj planu dietetycznego do liczenia kalorii.
  • Dobierz aktywność fizyczną do swojej sprawności i chorób współistniejących. Zacznij od obciążenia, które jesteś w stanie regularnie powtarzać, dzięki czemu ćwiczenia staną się nieodłącznym elementem twojego życia. 
  • Ustal termin kontroli oraz sposób reagowania na ponowny przyrost masy ciała. Pamiętaj, że po osiągnięciu celu nadal potrzebujesz planu postępowania [3-6].

Talerz Zdrowego Żywienia pomaga ułożyć twój posiłek: połowę zajmują warzywa i owoce, z przewagą warzyw, jedną czwartą produkty zbożowe, najlepiej pełnoziarniste, a resztę źródła białka. Uzupełnieniem posiłku jest niewielka ilość tłuszczów roślinnych. Ten ogólny model trzeba dostosować przy chorobach wymagających stosowania określonej diety. Więcej praktycznych wskazówek  i rad znajdziesz w artykule :Jak schudnąć bez diety i liczenia kalorii [5].

Po zakończeniu diety odchudzającej ilość jedzenia dobiera się do aktualnej aktywności. Powrót do normalnego odżywiania nie powinien więc polegać na automatycznym odtworzeniu porcji sprzed procesu redukcji. Ten etap warto również uzgodnić z dietetykiem. Samo powolne i stopniowe dodawanie kalorii nie daje pewności, że uda się zapobiec efektowi jojo [1,3].

Najszybszy termin

Dziś · 18:00Dostępne dziś

Skonsultuj leczenie otyłości z lekarzem

Lekarz oceni informacje z wywiadu, dotychczasowe leczenie i bezpieczeństwo dalszego postępowania.

Aktywność fizyczna i ochrona masy mięśniowej

Regularny ruch przynosi korzyści zdrowotne także wtedy, gdy waga się nie ulega zmianie. Dla dorosłych WHO zaleca tygodniowo 150-300 minut umiarkowanej aktywności aerobowej lub 75-150 minut intensywnej; dopuszcza też równoważne połączenie obu. Do tego dochodzą ćwiczenia wzmacniające główne grupy mięśni przez co najmniej 2 dni w tygodniu. Obciążenie treningowe zwiększaj stopniowo, stosownie do możliwości i stanu zdrowia [6].

Spacery, jazdę na rowerze lub pływanie można połączyć bez problemu z ćwiczeniami oporowymi. Trening siłowy pomaga zachować siłę i sprawność mięśni, a sam spadek kilogramów nie pokazuje, ile ubyło ci tkanki tłuszczowej, a ile innych tkanek. Jeśli masz ograniczenia ruchowe, omów dostępne dla ciebie formy aktywności z lekarzem lub fizjoterapeutą. O postępowaniu przy trudnościach z treningiem przeczytasz też w poradniku wyjaśniającym, czy możliwe jest odchudzanie bez ćwiczeń [6].

Co dzieje się po odstawieniu leków na otyłość?

Po odstawieniu leku masa ciała może ponownie rosnąć, mimo że pacjent nadal stara się przestrzegać zaleceń dotyczących stylu życia. Badania porównujące kontynuację leczenia z jego zakończeniem pokazują, że skuteczna redukcja nie oznacza ustąpienia skłonności do nawrotu choroby. Farmakologiczne leczenie otyłości może wymagać długotrwałego prowadzenia [7-9].

Semaglutyd: przedłużenie STEP 1 i badanie STEP 4

Przedłużenie STEP 1 objęło 327 uczestników z nadwagą lub otyłością, bez cukrzycy. Po 68 tygodniach zakończono podawanie semaglutydu podskórnego 2,4 mg raz w tygodniu lub placebo, a także interwencję dotyczącą stylu życia. W ciągu następnego roku osoby z grupy semaglutydu odzyskały średnio około dwóch trzecich utraconej wcześniej masy ciała, choć nadal ważyły średnio mniej niż przed leczeniem. 

W STEP 4 po 20 tygodniach leczenia 803 osoby, które osiągnęły dawkę semaglutydu podskórnego 2,4 mg tygodniowo, przydzielono do kontynuacji leku albo placebo. Wsparcie dotyczące stylu życia utrzymano w obu grupach. Przez kolejne 48 tygodni po przejściu na placebo średnia masa ciała wzrosła o 6,9%, podczas gdy przy kontynuacji leku spadła o dalsze 7,9%. Punktem odniesienia był moment przydziału do jednej grup; zmian nie liczono od wyjściowej masy ciała sprzed całego leczenia [8].

Tirzepatyd: badanie SURMOUNT-4

W SURMOUNT-4 dorośli z nadwagą lub otyłością, bez cukrzycy, otrzymywali przez 36 tygodni tirzepatyd podskórny raz w tygodniu, ze stopniowym zwiększaniem dawki do maksymalnej tolerowanej dawki wynoszącej 10 mg lub 15 mg. Następnie 670 osób przydzielono na 52 tygodnie do kontynuacji leczenia albo placebo, zapewniając obu grupom poradnictwo dotyczące żywienia i aktywności. Od chwili tego przydziału masa ciała pacjentów wzrosła średnio o 14,0% w grupie placebo, a w grupie kontynuującej lek spadła o dalsze 5,5% [9].

Uzyskanych wartości nie należy porównywać bezpośrednio między badaniami ani traktować jako prognozy dla siebie. Badano różne leki, na innych etapach leczenia i w różnych populacjach. Wyników dotyczących opisanych iniekcji nie można przenosić bezpośrednio na tabletki Wegovy. Ponowny przyrost masy ciała po zakończeniu terapii nie dowodzi, że wcześniejsze leczenie było nieskuteczne.

Czy zmniejszenie dawki zapobiega efektowi jojo?

Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu – ilustracja dotycząca czy zmniejszenie dawki zapobiega efektowi jojo?

Zmniejszenie dawki i całkowite odstawienie leku to dwie różne sytuacje. W badaniu SURMOUNT-MAINTAIN z 2026 r. po 60 tygodniach leczenia tirzepatydem 378 zakwalifikowanych uczestników przydzielono do dalszego leczenia maksymalną tolerowaną dawką 10 mg lub 15 mg, dawką 5 mg albo placebo na okres kolejnego roku. Obie badane dawki lepiej podtrzymywały proces redukcji niż placebo. Uczestników wybrano spośród pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli pozytywnie na leczenie. Otrzymywali wsparcie dotyczące swojego stylu życia, a przy znacznym nawrocie mieli możliwość leczenia ratunkowego [10].

Decyzję o kontynuacji, zmniejszeniu dawki, zmianie preparatu lub zakończeniu terapii podejmuje się wraz z lekarzem. Liczą się przy tym dotychczasowe korzyści, tolerancja prowadzonego leczenia, choroby współistniejące i preferencje pacjenta [10,11].

Jak zaplanować zakończenie leczenia i utrzymać wagę?

Rozmowę o zakończeniu farmakoterapii warto odbyć przed ostatnią przyjmowaną dawką. Przygotuj informacje o zmianach masy ciała, apetycie, samopoczuciu i występujących działaniach niepożądanych. Jeśli kontynuację terapii utrudniają sprawy finansowe lub organizacyjne, również o tym poinformuj swojego lekarza. Wraz z lekarzem ustal:

  • powód zakończenia leczenia oraz dostępne dalsze możliwości postępowania terapeutycznego;
  • sposób żywienia i aktywność fizyczną na etapie utrzymania masy ciała;
  • częstotliwość dokonywania pomiarów, termin kontroli i zakres potrzebnych badań;
  • kiedy skontaktować się wcześniej, jeśli masa zacznie rosnąć, wróci nasilony głód lub pogorszy się twój stan zdrowia [11,12].

Stwórz sobie prosty plan reagowania na pojawiające się zmiany i uwzględnij w nim na przykład umówienie konsultacji, gdy kolejne pomiary wskazują utrzymujący się przyrost; nie trzeba czekać na powrót do dawnej wagi. NICE zaleca, by osoby kończące farmakoterapię lub program zmiany zachowań nadal otrzymywały wsparcie i były monitorowane przez co najmniej rok od zakończenia redukcji. Chodzi o zachowanie ciągłości opieki i monitorowanie pacjenta. Zalecenie nie opisuje organizacji świadczeń w Polsce [12].

Jak zatrzymać efekt jojo, jeśli kilogramy już wracają?

Jak schudnąć bez efektu jojo? Jak utrzymać masę ciała po leczeniu – ilustracja dotycząca jak zatrzymać efekt jojo, jeśli kilogramy już wracają?

Pojedynczy pomiar nie ukazuje całego przebiegu leczenia. Przyjrzyj się więc okolicznościom, w których waga znów zaczęła rosnąć. Zapisuj swoją  masę ciała w odstępach czasu uzgodnionym wcześniej  z lekarzem, a obok zanotuj obserwacje dotyczące głodu, jedzenia, ruchu i samopoczucia. Ułatwi to rzetelną i dokładną ocenę zmian po zakończeniu diety lub odstawieniu leków [11,12].

Nawracający przyrost masy ciała jest powodem do ponownej konsultacji lekarskiej, szczególnie jeśli towarzyszą mu dodatkowe objawy, trudności z kontrolą jedzenia lub znaczne obniżenie nastroju. Lekarz oceni wówczas ewentualną potrzebę zmiany leczenia, diagnostyki chorób wpływających na masę ciała albo zaproponuje pomoc dietetyka bądź psychola. Zaburzenia hormonalne są jedną z możliwych przyczyn do zweryfikowania w badaniach, ale sam efekt jojo nie potwierdza ich występowania [3,4,11].

Umów konsultację dotyczącą leczenia otyłości w Medicept, żeby omówić dotychczasowe próby redukcji i dalsze postępowanie. Po ocenie wskazań lekarz może wystawić e-receptę, jednak konsultacja nie gwarantuje przepisania leku. Może być też potrzebne badanie stacjonarne, jeśli ocena na odległość okaże się niewystarczająca, wszystkie informacje uzyskasz w trakcie teleporady. 

Specjaliści od leczenia otyłości

FAQ

Ile trwa efekt jojo i po jakim czasie masa ciała wraca?

Nie ma wspólnego dla wszystkich terminu, po którym efekt jojo pojawia się po leczeniu. W dostępnych badaniach obserwacja zmian po odstawieniu leków trwała 48-52 tygodnie, co nie znaczy, że nawrót zaczyna się dopiero po roku. Przebieg leczenia ocenia się indywidualnie podczas kontroli lekarskich. Zgłoszenie się do lekarza nie wymaga przekroczenia umownego progu kilogramów [7-9,12].

Ile powinna trwać redukcja 10 kg?

W ogólnych zaleceniach dla dorosłych orientacyjny cel do osiągnięcia to około 0,5-1 kg tygodniowo.W przybliżeniu daje to 10-20 tygodni, ale nie jest terminem obligatoryjnym: proces odchudzania może przebiegać nierówno, a tempo ustala się indywidualnie. Planowanie redukcji opisujemy szerzej w poradniku jak szybko schudnąć 10 kg [13].

Czy komórki tłuszczowe pamiętają otyłość?

Część zmian aktywności genów w ludzkiej tkance tłuszczowej utrzymywała się po znacznym schudnięciu, co wykazano w badaniu z 2024 r. Pamięć epigenetyczną komórek tłuszczowych szczegółowo zbadano u myszy. Na podstawie tych obserwacji biologicznych nie da się przewidzieć nawrotu u konkretnej osoby ani uznać go za nieunikniony [15].

Źródła

  1. Leibel RL i wsp. Changes in energy expenditure resulting from altered body weight. N Engl J Med. 1995. PubMed: 7632212.

  2. Sumithran P i wsp. Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss. N Engl J Med. 2011. PubMed: 22029981.

  3. NICE. Overweight and obesity management, NG246. Physical activity and diet, zalecenia 1.16.1-1.16.12. Zalecenia żywieniowe NICE.

  4. CDC. Steps for Losing Weight. 2025. Planowanie redukcji masy ciała.

  5. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. Talerz zdrowego żywienia, aktualizacja 2025. Zalecenia NCEŻ.

  6. WHO. Guidelines on physical activity and sedentary behaviour. 2020. Zalecenia WHO.

  7. Wilding JPH i wsp. Weight regain and cardiometabolic effects after withdrawal of semaglutide: The STEP 1 trial extension. Diabetes Obes Metab. 2022. PubMed: 35441470.

  8. Rubino D i wsp. Effect of Continued Weekly Subcutaneous Semaglutide vs Placebo on Weight Loss Maintenance in Adults With Overweight or Obesity: The STEP 4 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2021. PubMed: 33755728.

  9. Aronne LJ i wsp. Continued Treatment With Tirzepatide for Maintenance of Weight Reduction in Adults With Obesity: The SURMOUNT-4 Randomized Clinical Trial. JAMA. 2024. PubMed: 38078870.

  10. Horn DB i wsp. Tirzepatide for maintenance of bodyweight reduction in people with obesity in the USA (SURMOUNT-MAINTAIN). Lancet. 2026. DOI: 10.1016/S0140-6736(26)00656-2.

  11. NICE. Medicines adherence, CG76. Wspólne podejmowanie decyzji i kontrola leczenia.

  12. NICE. Overweight and obesity management, QS212. Zalecenia dotyczące dalszego wsparcia po zakończeniu leczenia. Standard jakości NICE.

  13. NHS. Tips to help you lose weight. Wskazówki dla pacjentów.

  14. Purcell K i wsp. The effect of rate of weight loss on long-term weight management: a randomised controlled trial. Lancet Diabetes Endocrinol. 2014. PubMed: 25459211.

  15. Hinte LC i wsp. Adipose tissue retains an epigenetic memory of obesity after weight loss. Nature. 2024. PubMed: 39558077.

Weryfikacja medyczna

Weryfikacja medyczna:

lek. Jagoda Kaśków
lek. Jagoda Kaśków
Lekarz OgólnyPWZ 4376438

Trwałe odchudzanie zaczyna się od planu, który da się utrzymać także po zakończeniu redukcji. Zbyt restrykcyjna dieta często zwiększa ryzyko nawrotu masy ciała. Regularne jedzenie, ruch i elastyczne reagowanie na trudniejsze okresy są ważniejsze niż krótkotrwała perfekcja. Przy dużych wahaniach masy lub napadach objadania warto skorzystać ze wsparcia specjalisty.