Jak dostać e-receptę? Legalne sposoby po konsultacji medycznej

Po wystawieniu dokument trafia do systemu e-zdrowie. E-receptę otrzymasz w SMS-ie, wiadomości e-mail, aplikacji mojeIKP, na Internetowym Koncie Pacjenta albo jako wydruk informacyjny. Samo opłacenie konsultacji prywatnej nie gwarantuje jednak wystawienia e-recepty.

• E-recepta jest wystawiana po ocenie medycznej; lekarz może odmówić, zalecić dodatkowe badania lub wizytę stacjonarną.
• Recepty online mogą zostać wystawione po teleporadzie, ale zakres konsultacji musi być adekwatny do zgłaszanego problemu i rodzaju leku.
• Przy kontynuacji stałego leczenia można poprosić o ponowne wystawienie e-recepty przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP, jeśli przychodnia POZ obsługuje tę funkcję.
• E-receptę można odebrać jako 4-cyfrowy kod w SMS-ie, plik PDF w e-mailu, kod QR w aplikacji mojeIKP albo wydruk informacyjny.
• W aptece zwykle podaje się 4-cyfrowy kod i numer PESEL. Kod QR z aplikacji mojeIKP pozwala zrealizować e-receptę bez podawania numeru PESEL.
• Standardowo e-recepta jest ważna 30 dni; wyjątki obejmują m.in. 7 dni dla antybiotyków i 120 dni dla indywidualnie wytwarzanych preparatów immunologicznych.

Szersze wyjaśnienie, gdzie można otrzymać receptę online, znajduje się w osobnym materiale. Gdy potrzebna jest zdalna ocena lekarska, można rozważyć konsultację dotyczącą usługi recepta online; dokument zostanie wystawiony wyłącznie wtedy, gdy lekarz uzna to za medycznie i prawnie uzasadnione.

• recepta online
• Zental

E-recepta jest receptą wystawioną w postaci elektronicznej. Od 8 stycznia 2020 r. jest ona w Polsce podstawową postacią recepty, z wyjątkami określonymi w przepisach [7]. Wprowadzenie obowiązku od stycznia 2020 r. ujednoliciło sposób przekazywania recept do systemu e-zdrowie. Wystawienie recepty papierowej nadal jest dopuszczalne m.in. przy braku dostępu do systemu teleinformatycznego, dla osoby o nieustalonej tożsamości oraz w niektórych przypadkach recept transgranicznych [1].

Po podpisaniu przez osobę uprawnioną e-recepta zostaje przekazana do systemu e-zdrowie (P1). System P1 jest częścią infrastruktury prowadzonej przez Centrum e-Zdrowia i gromadzi informacje o e-receptach, e-skierowaniach oraz innych zdarzeniach medycznych. Pacjent może uzyskać dostęp do tych danych na Internetowym Koncie Pacjenta i w aplikacji mojeIKP [2].

W systemie e-zdrowie zapisywane są dane recepty elektronicznej, natomiast dokumentacja medyczna pozostaje prowadzona przez podmiot leczniczy. W systemie e-zdrowie pacjent widzi także status realizacji. W systemie e-zdrowie można odszukać dokument po dacie i statusie. Dane w systemie e-zdrowie są następnie prezentowane w IKP i mojeIKP. Dane w systemie e-zdrowie umożliwiają pacjentowi wgląd w wystawioną e-receptę i historię leczenia, a osobie uprawnionej — bezpieczne wystawienie recepty elektronicznej. Dostęp do systemu e-zdrowie nie zastępuje jednak badania ani wywiadu.

W jednej e-recepcie rozumianej jako pakiet może być kilka pozycji, lecz każdy produkt jest obsługiwany oddzielnie. Dlatego leki można kupić w różnych aptekach.

System e-zdrowie nie podejmuje decyzji klinicznej za lekarza. Jego rolą jest bezpieczne przekazanie i udostępnienie danych w ramach systemu e-zdrowie. Dostępność systemu e-zdrowie umożliwia przesłanie recepty do apteki, ale w razie awarii systemu e-zdrowie przepisy przewidują rozwiązania zastępcze. O tym, czy pacjent powinien otrzymać e-receptę, decyduje osoba uprawniona po analizie informacji istotnych dla leczenia.

Więcej materiałów o teleporadach, dokumentacji i innych rozwiązaniach cyfrowych porządkuje dział e-usługi medyczne.

Podczas wizyty stacjonarnej lekarz zbiera wywiad, może przeprowadzić badanie fizykalne i przeanalizować dokumentację medyczną. Jeżeli produkt leczniczy jest wskazany, wystawienie e-recepty odbywa się w systemie gabinetowym podmiotu leczniczego. Wizyta stacjonarna jest szczególnie istotna wtedy, gdy objawy są nowe, nasilone, niejednoznaczne albo wymagają badania, którego nie da się wiarygodnie przeprowadzić na odległość.

E-receptę można otrzymać także podczas wizyty domowej. Sposób przekazania dokumentu jest taki sam: e-receptę otrzymasz elektronicznie lub w formie wydruku informacyjnego.

Recepty online są legalnym sposobem ordynowania leków, o ile poprzedza je realna konsultacja medyczna. Bezpieczne recepty online wymagają identyfikacji pacjenta i zebrania danych klinicznych. Recepty online nie są odrębną kategorią recept — po wystawieniu trafiają do tego samego systemu e-zdrowie co e-recepty wystawione w gabinecie. Może ona odbywać się telefonicznie, wideo lub z wykorzystaniem bezpiecznych narzędzi podmiotu leczniczego. Forma kontaktu powinna pozwolić pracownikowi medycznemu potwierdzić dane pacjenta, zebrać wywiad, ocenić przeciwwskazania i ustalić, czy potrzebne jest badanie osobiste.

E-recepta bez wizyty w gabinecie bywa odpowiednia przy kontynuacji stabilnego leczenia, ale nie jest automatyczną odnową każdego leku. Recepty online przy nowych objawach wymagają szczególnie dokładnego wywiadu, a czasem również połączenia wideo lub badania osobistego. Recepty online na leki stosowane przewlekle powinny uwzględniać historię leczenia, wcześniejsze dawkowanie i aktualne wyniki badań. Pełniejsza historia leczenia ogranicza ryzyko powielenia terapii. Recepty online nie mogą być traktowane jako sprzedaż dokumentu. Opłata, jeśli konsultacja jest komercyjna, dotyczy świadczenia zdrowotnego, a nie gwarancji, że wystawioną e-receptę pacjent otrzyma.

Przed wyborem serwisu oferującego recepty online warto sprawdzić, czy usługę świadczy podmiot wykonujący działalność leczniczą, czy podaje numer wpisu do RPWDL, dane kontaktowe i zasady prowadzenia dokumentacji medycznej. Recepty online powinny być elementem świadczenia udzielanego przez zidentyfikowanego pracownika medycznego, a nie produktem sprzedawanym bez oceny. Dane podmiotu leczniczego można porównać z informacjami rejestrowymi. Ważnym elementem jest także informacja, kto przeprowadza konsultację i w jaki sposób można zgłosić pytania lub uzyskać dostęp do dokumentacji.

Farmaceuta może wystawić receptę farmaceutyczną, gdy jest to uzasadnione zagrożeniem zdrowia pacjenta. Nie jest to zwykły zamiennik konsultacji lekarskiej i nie obejmuje produktów zawierających środki odurzające lub substancje psychotropowe. Taka recepta jest co do zasady pełnopłatna [1].

Kto może wystawić e-receptę, zależy od uprawnień zawodowych oraz zakresu konkretnej preskrypcji. Pracownicy medyczni działają w granicach kompetencji określonych przepisami, a wystawienie recepty wymaga wskazania osoby i podmiotu leczniczego. Recepty mogą wystawiać m.in. lekarz, lekarz dentysta, a w określonym zakresie także pielęgniarka, położna i farmaceuta. Nie oznacza to, że wszyscy pracownicy medyczni mogą przepisać każdy lek [1]. Pracownicy medyczni mają różne uprawnienia do wystawienia e-recepty, dlatego zakres preskrypcji trzeba oceniać indywidualnie.

Lekarz ma najszersze uprawnienia, ale odpowiada za zasadność kliniczną. Lekarz dentysta ordynuje produkty w zakresie swojego zawodu. Pielęgniarki i położne mogą wystawiać recepty na określone substancje lub w ramach kontynuacji zlecenia. Farmaceuta działa w granicach uprawnień do recepty farmaceutycznej i innych recept przewidzianych prawem.

Określenia pro auctore i pro familiae dotyczą recept wystawianych przez osobę uprawnioną odpowiednio dla siebie albo dla członków najbliższej rodziny. Recepta pro auctore lub pro familiae nie jest receptą łatwiejszą do otrzymania: nadal musi być zgodna z prawem, udokumentowana i klinicznie uzasadniona. W niektórych przypadkach dopuszczalna jest postać papierowa, choć możliwe jest również wystawienie e-recepty.

Jeżeli na Internetowym Koncie Pacjenta ustawiono powiadomienia SMS, po wystawieniu e-recepty przychodzi 4-cyfrowy kod. W aptece trzeba podać 4-cyfrowy kod oraz numer PESEL osoby, dla której receptę wystawiono. Sam kod bez numeru PESEL nie wystarcza.

Wiadomość e-mail może zawierać informację o e-recepcie w pliku PDF. Dokument ma kod kreskowy lub kod QR, który farmaceuta może zeskanować. W zależności od sposobu odczytu może być także potrzebne podanie numeru PESEL.

Na Internetowym Koncie Pacjenta można sprawdzić wystawioną e-receptę, datę wystawienia, ilość leku, dawkowanie i status realizacji. Logowanie jest możliwe m.in. przez profil zaufany, bankowość elektroniczną, e-dowód lub aplikację mObywatel.

W aplikacji mojeIKP e-recepta jest dostępna na ekranie telefonu. Można logować się kodem, odciskiem palca lub identyfikacją twarzy. Konto pacjenta IKP i aplikacja mojeIKP pokazują dane z systemu e-zdrowie. Kod QR pozwala na realizację bez numeru PESEL, a pobraną wcześniej wystawioną e-receptę można otworzyć offline [4].

Pacjent może otrzymać wydruk informacyjny od osoby wystawiającej. Jest przydatny dla osób, które nie korzystają z Internetowego Konta Pacjenta ani aplikacji mojeIKP. Wydruk informacyjny zawiera dane pozwalające farmaceucie zrealizować e-receptę, w tym kod kreskowy.

Na Internetowym Koncie Pacjenta funkcja zamówienia dotyczy leku wcześniej przepisanego, stale przyjmowanego i widocznego w historii leczenia. Historia leczenia pomaga lekarzowi ocenić, czy ponowne wystawienie e-recepty jest zasadne. Aktualna historia leczenia może wskazywać potrzebę kontroli lub badań. Dane z historii leczenia nie zastępują aktualnego wywiadu, ale ułatwiają ocenę ciągłości terapii. Brak pełnej historii leczenia może skutkować prośbą o dodatkowe dokumenty. Pacjent musi mieć wybranego lekarza i przychodnię POZ, a dana placówka musi obsługiwać zamówienia.

Na IKP należy:

1. zalogować się na Internetowe Konto Pacjenta;
2. wejść w „Recepty”, a następnie „Moje recepty”;
3. użyć opcji „wyszukaj lek” albo wyszukiwarki według lekarza, placówki lub daty wystawienia;
4. zaznaczyć potrzebny produkt lub kilka produktów;
5. kliknąć niebieski przycisk „Zamów receptę” i potwierdzić wniosek.

W aplikacji mojeIKP kroki są podobne, a wniosek jest zapisywany w systemie e-zdrowie: po zalogowaniu trzeba wejść do sekcji e-zdrowie, znaleźć e-receptę, wybrać „Zamów e-receptę”, dodać komentarz, jeśli jest potrzebny, i wysłać prośbę. Status wniosku można sprawdzić w zakładce „Zamówione” [3].

Jeśli w aplikacji mojeIKP albo na koncie pacjenta IKP nie ma odpowiedniej funkcji, należy skontaktować się z przychodnią POZ. Brak opcji na koncie pacjenta IKP nie oznacza, że lekarz odmówi wystawienia recepty — może być potrzebny inny kanał kontaktu. Brak niebieskiego przycisku zwykle oznacza, że placówka nie obsługuje zamawiania w ten sposób lub dana e-recepta nie kwalifikuje się do ponowienia.

Ta ścieżka nie służy do zamawiania nowego leku. Jeśli pojawiły się nowe objawy, dotychczasowa terapia przestała działać, wystąpiły działania niepożądane albo zmienił się stan zdrowia, potrzebna jest konsultacja. Wystawienie e-recepty może wtedy wymagać nowego wywiadu, badań lub wizyty stacjonarnej. Każde wystawienie e-recepty musi odpowiadać aktualnej sytuacji klinicznej.

Recepty online nie są właściwe w każdej sytuacji. Recepty online wymagają takiej samej odpowiedzialności klinicznej jak recepty wystawiane stacjonarnie. Recepty online nie powinny być wykorzystywane do omijania kontroli bezpieczeństwa. Lekarz może odmówić wystawienia dokumentu, gdy nie ma wystarczających danych do bezpiecznej decyzji, rozpoznanie jest niepewne, występują nowe lub alarmujące objawy, potrzebne jest badanie fizykalne albo istnieje ryzyko nieprawidłowego stosowania leku. W takich okolicznościach recepty online mogą zostać zastąpione wizytą stacjonarną.

Dodatkowej weryfikacji mogą wymagać substancje psychotropowe i środki odurzające. Recepty online na takie preparaty podlegają szczególnym wymogom, a historia leczenia i historia recept muszą zostać zweryfikowane zgodnie z przepisami. Przed wystawieniem recepty na preparaty objęte szczególnymi przepisami lekarz ma obowiązek zweryfikować historię recept lub zebrać odpowiedni wywiad. Badanie może odbyć się stacjonarnie albo jako teleporada, ale przy kontynuacji bez badania obowiązują dodatkowe warunki, w tym limit czasu od ostatniego badania. Recepty na środki odurzające i substancje psychotropowe są wystawiane wyłącznie elektronicznie i mają szczególne zasady realizacji [5].

Recepty online mogą też nie zostać wystawione, gdy pacjent nie potwierdzi tożsamości, nie przekaże dokumentacji wymaganej do oceny, żąda dawki niezgodnej z dotychczasowym leczeniem albo istnieją istotne interakcje lub przeciwwskazania. Recepty online nie zwalniają pracownika medycznego z obowiązku odnotowania świadczenia w dokumentacji medycznej podmiotu leczniczego. W takiej sytuacji właściwym postępowaniem może być konsultacja stacjonarna, kontakt z lekarzem prowadzącym lub pilna pomoc medyczna — zależnie od objawów.

W nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia nie należy czekać na recepty online. Trzeba zadzwonić pod numer 112 lub 999 albo zgłosić się do odpowiedniego punktu pomocy doraźnej.

Termin ważności zależy od rodzaju produktu i oznaczeń osoby wystawiającej. Zasadniczo e-recepta jest ważna 30 dni od daty wystawienia albo od wskazanej daty realizacji „od dnia”. Antybiotyk do stosowania wewnętrznego lub pozajelitowego trzeba wykupić w ciągu 7 dni. Po upływie 7 dni taka e-recepta nie może zostać zrealizowana. Recepta na indywidualnie wytwarzane preparaty immunologiczne oraz niektóre produkty sprowadzane w ramach importu docelowego może być ważna 120 dni [1].

W leczeniu przewlekłym lekarz może wystawić receptę roczną ważną do 365 dni, ale pierwsze opakowanie należy wykupić przed upływem 30 dni od daty wystawienia. Jeśli pierwsza realizacja nastąpi później, apteka pomniejszy ilość leku o okres, który już upłynął. Jednorazowo można wydać ilość leku przeznaczoną maksymalnie na 120 dni stosowania, a kolejną część po upływie 3/4 poprzedniego okresu [1].

Receptę roczną na dany produkt realizuje się w tej samej aptece, czyli w jednej aptece wybranej przy pierwszej realizacji. Pozostałe leki z pakietu mogą być wykupywane w innych placówkach. Termin liczy się oddzielnie dla każdej pozycji. Szczególne zasady dotyczą również środków odurzających i substancji psychotropowych, dla których termin 30 dni liczony jest od daty wystawienia i nie można wskazać odroczonej daty realizacji.

Szczególną ścieżką jest e-recepta a import docelowy leku. W takim przypadku sama e-recepta nie zastępuje procedury uzyskania zgody na sprowadzenie produktu z zagranicy.

Aby zrealizować e-receptę i wykupić leki, można podać w aptece 4-cyfrowy kod i numer PESEL albo pokazać kod QR w aplikacji mojeIKP. Można też przedstawić PDF lub wydruk informacyjny z kodem kreskowym. E-receptę da się zrealizować w dowolnej aptece w Polsce, o ile placówka ma dany produkt i recepta jest ważna. Osoba upoważniona może również wykupić leki dla pacjenta, podając właściwy kod i numer PESEL. Pozwala to wykupić leki także wtedy, gdy pacjent nie może udać się do apteki.

Różne leki z jednego pakietu można wykupić w innych aptekach. Po rozpoczęciu częściowej realizacji kilku opakowań tego samego leku pozostałe opakowania odbiera się co do zasady w tej samej aptece. Receptę roczną na dany lek realizuje się w jednej aptece.

Pacjent nie musi wykupić wszystkich produktów jednocześnie ani od razu wykupić leki z całego pakietu. Może odebrać część opakowań, o ile pozwalają na to termin ważności i zasady konkretnej recepty. Farmaceuta wyda ilość leku zgodną z receptą, sposobem dawkowania i aktualnymi przepisami. W razie błędu w danych lub wątpliwości co do dawkowania może być potrzebny kontakt z osobą, która wystawiła e-receptę.