Ile trwa biegunka wirusowa u dorosłych? Objawy i postępowanie

Ostra biegunka wirusowa zwykle powoduje wodniste stolce, nudności, wymioty, skurcze i bóle brzucha, czasem gorączkę, bóle mięśni oraz ogólne osłabienie. Najważniejszym elementem postępowania jest zapobieganie odwodnieniu. Krew w stolcu, silne bóle brzucha, wysoka gorączka, częste wymioty albo objawy odwodnienia wymagają konsultacji lekarskiej [1].

• Odpowiedź na pytanie, jak długo trwa biegunka wirusowa, zależy przede wszystkim od wirusa. Norowirus zwykle powoduje objawy przez 1–3 dni, rotawirus przez 3–8 dni, a adenowirus jelitowy niekiedy przez 1–2 tygodnie [1].
• Ostra biegunka najczęściej ustępuje samoistnie; większość przypadków wirusowego zapalenia żołądka i jelit trwa krócej niż tydzień [1].
• Podstawą leczenia biegunki wirusowej jest uzupełnianie płynów i elektrolitów, najlepiej z użyciem doustnych płynów nawadniających [2].
• Pilnej oceny wymagają m.in. krew lub ropa w stolcu, silny ból, wysoka gorączka, zaburzenia świadomości oraz niemożność przyjmowania płynów [1].

Więcej o mechanizmach zakażeń wyjaśnia artykuł infekcja wirusowa – co warto wiedzieć.

1. Co to jest biegunka wirusowa?
2. Jak objawia się ostra biegunka wirusowa?
3. Ile trwa ostra biegunka u dorosłych?
4. Biegunka wirusowa a biegunka bakteryjna
5. Nawadnianie doustne, dieta i leki
6. Kiedy należy skonsultować się z lekarzem?
7. Jak ograniczyć zakażenie?
8. FAQ

Określenie grypa żołądkowa jest potoczne. Ostra biegunka wywołana zakażeniem wirusowym nie jest grypą, lecz zapaleniem żołądka i jelit. Biegunka wirusowa może mieć różne nasilenie, a ostra biegunka wymaga przede wszystkim obserwacji nawodnienia.

Biegunka wirusowa jest objawem ostrego zakażenia przewodu pokarmowego. Potocznie bywa nazywana grypą żołądkową lub grypą jelitową, jednak nie ma związku z wirusem grypy. Wirusy odpowiedzialne za ostre zapalenie żołądka i jelit to przede wszystkim norowirusy, rotawirusy, sapowirusy i adenowirusy jelitowe. U dorosłych najczęstszą przyczyną jest norowirus [1].

Zakażenie szerzy się głównie drogą fekalno-oralną: przez ręce, żywność, wodę i przedmioty zanieczyszczone drobnymi cząstkami stolca lub wymiocin osoby chorej. Kontakty osobiste i wspólne przygotowywanie posiłków ułatwiają rozsiew zakażenia [1]. Biegunki wirusowe występują w każdym wieku, ale poważnego odwodnienia bardziej należy obawiać się u małych dzieci, osób starszych i pacjentów z obniżoną odpornością.

W definicji ostra biegunka oznacza nagłe oddawanie luźnych lub wodnistych stolców częściej niż zwykle, zazwyczaj co najmniej trzy razy dziennie. Przewlekła biegunka trwa co najmniej cztery tygodnie i wymaga poszukiwania innych przyczyn, takich jak zespół jelita drażliwego, nietolerancje pokarmowe, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Zapalenie jelita grubego nie powinno być automatycznie uznawane za infekcję wirusową.

To, ile trwa biegunka wirusowa, zależy od patogenu. Ostra biegunka zwykle zaczyna się nagle, a biegunka wirusowa najczęściej słabnie wraz z eliminacją zakażenia przez układ odpornościowy. Większość przypadków wirusowego zapalenia żołądka i jelit trwa krócej niż 7 dni i ustępuje samoistnie [1]. W praktyce czas trwania objawów może wyglądać następująco:

• norowirus: zwykle 1–3 dni;
• rotawirus: zwykle 3–8 dni;
• adenowirus: często 1–2 tygodnie [1].

Dlatego ostra biegunka wirusowa u dorosłych zwykle trwa kilka dni. Ostra biegunka może całkowicie ustąpić szybko, ale ale nie każda wodnista biegunka całkowicie ustępuje w ciągu 3 dni. Wymioty zwykle kończą się szybciej niż biegunka; ogólne zalecenia NHS wskazują, że wymioty często ustępują po 1–2 dniach, a biegunka w ciągu 5–7 dni [4].

Na czas trwania wpływają rodzaj wirusa, nasilenie utraty płynów, wiek, choroby współistniejące i przyjmowane leki. U osób starszych, pacjentów w chorobach przewlekłych oraz z obniżoną odpornością przebieg może być cięższy lub przedłużony. Całkowite wyleczenie ostrej biegunki oznacza nie tylko ustąpienie wodnistych stolców, ale również możliwość normalnego jedzenia, picia i powrotu do zwykłej aktywności bez objawów odwodnienia.

Jeżeli ostra biegunka nie słabnie, ważna jest ponowna ocena jej przyczyny. Brak poprawy po kilku dniach, pogorszenie stanu albo biegunka trwająca dłużej niż dwa dni u dorosłego są według NIDDK wskazaniem do kontaktu z lekarzem, zwłaszcza gdy występują dodatkowe czynniki ryzyka [1]. Dłuższy czas trwania nie przesądza o przyczynie; może wskazywać na biegunkę bakteryjną, poantybiotykową, pasożytniczą lub niezakaźną.

Podstawą leczenia biegunki wirusowej jest zapobieganie odwodnieniu. W przypadku biegunki wirusowej skuteczne nawadnianie doustne ogranicza ryzyko powikłań, choć nie usuwa samego wirusa. Ostra biegunka zwiększa zapotrzebowanie na płyny, dlatego zasady nawadniania doustnego mają znaczenie od początku objawów. Doustne płyny nawadniające zawierają wodę, glukozę i elektrolity w proporcjach ułatwiających wchłanianie w jelicie. Gotowe preparaty do nawadniania doustnego należy przygotowywać dokładnie według instrukcji; zbyt stężony roztwór może dostarczać nadmiernej ilości cukru lub soli [2].

Płyny najlepiej przyjmować często, małymi porcjami, zwłaszcza przy nudnościach i wymiotach. Woda mineralna, lekko posolone zupy i inne dostępne napoje mogą uzupełniać podaż płynów, ale przy większej utracie najlepiej korzystać z płynów specjalnie przeznaczonych do nawadniania doustnego. Napoje gazowane, duże ilości soków i bardzo słodkie płyny mogą nasilać biegunkę przez obecność substancji osmotycznie czynnych.

Głodzenie nie przyspiesza zdrowienia. Po powrocie apetytu zwykle można stopniowo wrócić do normalnej diety, nawet jeśli luźne stolce jeszcze się zdarzają [6]. Dobrze tolerowane bywają lekkostrawne posiłki, gotowane ziemniaki, ryż, pieczywo, banany i lekko posolone zupy. Potrawy tłuste, alkohol oraz produkty nasilające indywidualne dolegliwości warto czasowo ograniczyć. Właściwe żywienie pomaga zapobiegać niedoborom energetycznym.

Loperamid lub preparaty bizmutu mogą w niektórych sytuacjach łagodzić ostrą biegunkę u dorosłych, ale nie powinny być stosowane przy krwi w stolcu lub gorączce bez konsultacji [6]. Węgiel aktywowany i tradycyjne środki, takie jak bardzo gorzka herbata, nie zastępują nawadniania. Probiotyki, w tym Lactobacillus rhamnosus GG czy Saccharomyces boulardii, nie powinny być traktowane jako uniwersalne leczenie; ich przydatność zależy od szczepu, wieku i sytuacji klinicznej. Osoby z ciężko obniżoną odpornością powinny przed ich zastosowaniem zasięgnąć porady lekarskiej.

Należy bezwzględnie zgłosić się po pilną pomoc, gdy występują zaburzenia świadomości, omdlenie, brak moczu, nasilona senność, niemożność przyjmowania płynów albo objawy poważnego odwodnienia. Konsultacji lekarskiej wymagają również:

• krew, ropa lub czarny, smolisty stolec;
• wysoka gorączka;
• częste wymioty lub co najmniej sześć luźnych stolców na dobę;
• silne bóle brzucha lub odbytnicy;
• biegunka trwająca ponad dwa dni u dorosłego;
• ciąża, podeszły wiek, obniżona odporność lub istotne choroby przewlekłe [1].

Lekarz może ocenić nawodnienie, leki przyjmowane przez pacjenta i potrzebę badań. Jedna hospitalizacja nie jest standardem w łagodnym przebiegu, ale dożylne uzupełnianie płynów może być konieczne, gdy nawadnianie doustne jest nieskuteczne lub niemożliwe.

Przedłużająca się gorączka może mieć również inne podłoże. W podobnych infekcjach warto wiedzieć, ile trwa angina. Osobne omówienia znajdziesz także w artykułach jak wyleczyć przeziębienie w 3 dni oraz wirus RSV.