Echo serca – na czym polega badanie echokardiograficzne?

• Echo serca to badanie nieinwazyjne, czyli USG serca bez promieniowania rentgenowskiego.
• Najczęściej wykonywana jest echokardiografia przezklatkowa, podczas której głowica ultrasonograficzna przesuwa się po klatce piersiowej.
• Badanie pozwala ocenić jamy serca, budowę zastawek, kurczliwość mięśnia sercowego, przepływ krwi i stan dużych naczyń krwionośnych.
• Standardowe badanie zwykle trwa około 30 minut; najczęściej zajmuje około 30–40 minut.
• Przy echo serca przezprzełykowym konieczne jest inne przygotowanie, ponieważ cienka sonda trafia do przełyku.
• Po badaniu echo serca wynik należy interpretować wraz z objawami, badaniem lekarskim i innymi wynikami.

Inne metody obrazowania mają odmienny cel. Przykładem jest badanie siatkówki opisane w artykule Na czym polega badanie OCT? Interpretacja wyników OCT.

Badanie echokardiograficzne wykorzystuje fale dźwiękowe o wysokiej częstotliwości. Zakres badania echokardiograficznego dobiera się do pytania klinicznego. Głowica ultrasonograficzna wysyła fale ultradźwiękowe i odbiera sygnały odbite od struktur serca. Komputer zamienia je na obrazy serca widoczne w czasie rzeczywistym. Dzięki temu lekarz ocenia jego budowę i funkcję bez nacinania skóry oraz bez promieniowania jonizującego [1].

Doppler pozwala ocenić kierunek i prędkość przepływu krwi przez jamy serca, zastawki i naczynia krwionośne. W niektórych przypadkach stosuje się kontrast dożylny, gdy potrzebny jest wyraźniejszy obraz struktur serca [2].

To, co pokazuje echo serca, zależy od wskazania i techniki. USG serca pozwala ocenić:

• wielkość przedsionków i komór serca oraz grubość ścian;
• pracę mięśnia sercowego, w tym parametr określany jako frakcja wyrzutowa lewej komory;
• budowę zastawek; nieprawidłowa budowa zastawek może wskazywać na wady zastawek, takie jak zwężenie lub niedomykalność;
• przepływ krwi, płyn w osierdziu, skrzepliny i wybrane zmiany w obrębie zastawek;
• wady serca obecne od urodzenia oraz połączenia z dużymi naczyniami [2].

Echokardiografię wykonuje się między innymi przy duszności, bólu w klatce piersiowej, nieprawidłowym szmerze, podejrzeniu niewydolności serca, choroby zastawek lub wad wrodzonych. Bywa elementem kontroli po incydencie takim jak zawał serca, w kardiomiopatiach, nadciśnieniu tętniczym i przy wybranych zaburzeniach rytmu serca [2]. Nie zastępuje EKG, które rejestruje aktywność elektryczną i rytm serca.

Echo serca przezprzełykowe, czyli echokardiografia przezprzełykowa, może dać lepszy obraz części struktur niż podczas tradycyjnego echa, ponieważ sonda znajduje się w przełyku, blisko serca. Badanie przezprzełykowe wykorzystuje końcówkę ultrasonograficzną na końcu cienkiej sondy wprowadzanej przez usta [4]. Gardło znieczula się miejscowo, a lekarz może zastosować środki uspokajające [5].

Przed badaniem echo serca w placówce medycznej pacjent rozbiera się od pasa w górę. Personel może przykleić elektrody monitorujące rytm serca. Następnie pacjent leży na lewym boku, czasem z lewą ręką uniesioną nad głowę; ułożenie z lewą ręką ponad głową ułatwia dostęp do przestrzeni międzyżebrowych.

Tak przebiega badanie przezklatkowe: na klatce piersiowej umieszcza się specjalny żel, a głowica ultrasonograficzna jest przesuwana w kilku punktach. W trakcie badania pacjent może zostać poproszony o zmianę pozycji lub krótkie wstrzymanie oddechu, co pomaga uzyskać lepszy obraz [3].

Całe badanie trwa zwykle 30–40 minut. W niektórych przypadkach zajmuje mniej czasu lub niespełna godzinę, zależnie od zakresu oceny i rodzaju procedury [2]. Po zakończeniu samego badania przezklatkowego można zazwyczaj wrócić do codziennych zajęć.

Sposób przygotowania zależy od rodzaju procedury. Przed badaniem echokardiograficznym przez klatkę piersiową można zwykle jeść, pić i przyjmować stałe leki zgodnie z zaleceniami. Warto zadbać o odpowiednie ubranie, które pozwala łatwo odsłonić klatkę piersiową, oraz zabrać skierowanie i wcześniejsze wyniki [3].

W związku z badaniem echo serca przezprzełykowym trzeba stosować instrukcje placówki. Najczęściej konieczne jest pozostanie na czczo przez wskazany czas, aby ograniczyć ryzyko cofnięcia treści i soków żołądkowych podczas wprowadzania sondy. Po sedacji potrzebna jest osoba, która odwiezie pacjenta; do czasu ustąpienia znieczulenia gardła nie należy jeść ani pić [5].

Przed badaniem echo serca obciążeniowym odpowiednie ubranie oznacza wygodny strój i obuwie sportowe. Leków nie należy odstawiać samodzielnie. Ewentualną zmianę dawkowania zleca personel kierujący na badanie.

Lekarz może zlecić USG serca, gdy objawy lub inne wyniki sugerują chorobę strukturalną serca. Wskazaniem może być ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenia, obrzęki, szmer nad sercem, przebyty zawał serca, podejrzenie zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności serca lub choroby zastawek [2].

Przed kolejnym badaniem echo serca lekarz określa potrzebny zakres porównania. Badanie wykorzystuje się również do monitorowania znanej wady serca, kardiomiopatii albo stanu po operacji kardiochirurgicznej. Nie jest jednak uniwersalnym badaniem przesiewowym dla każdej zdrowej osoby. Decyzja o wykonaniu echo serca powinna wynikać z objawów, wywiadu, badania fizykalnego i innych testów.

Przezklatkowe echo serca jest nieinwazyjne i wykorzystuje ultradźwięki, dlatego nie wiąże się z ekspozycją na promieniowanie. Możliwy jest krótkotrwały dyskomfort podczas ucisku głowicy na klatce piersiowej [2].

Echo przezprzełykowe ma odmienny profil bezpieczeństwa. Po procedurze może wystąpić ból gardła lub przejściowa trudność w połykaniu; rzadziej reakcja na leki, niewielkie krwawienie lub zachłyśnięcie. Przeciwwskazania i ryzyko ocenia lekarz, zwłaszcza przy chorobach przełyku, krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego albo problemach z połykaniem [5].

Opis badania może zawierać wymiary jam serca, ocenę zastawek, kurczliwości, przepływów i frakcji wyrzutowej. Wyniku nie interpretuje się przez porównanie jednej liczby z normą; znaczenie parametrów zależy od wieku, budowy ciała, objawów i całego obrazu klinicznego.