Co pyli w czerwcu? Kalendarz pylenia i poradnik alergika

• W czerwcu w Polsce przypada apogeum pylenia traw. U osób uczulonych objawy może dodatkowo nasilać kwitnące żyto, które należy do rodziny traw.
• Przez cały miesiąc pylą również szczaw, pokrzywa i babka, a pod koniec czerwca dołączają komosa, bylica oraz lipa.
• Istotnymi alergenami wziewnymi są także zarodniki grzybów mikroskopowych Alternaria i Cladosporium.
• Najczęstsze objawy alergii na pyłki to wodnisty katar, zatkany nos, częste kichanie, świąd nosa, łzawienie i zaczerwienienie oczu. Kaszel, świszczący oddech lub duszność wymagają szczególnej uwagi.
• Śledzenie prognozy pylenia, ograniczenie kontaktu z pyłkami i prawidłowo dobrane leczenie mogą poprawić komfort życia w sezonie.

Więcej informacji o dominującym czerwcowym alergenie zawiera artykuł Alergia na trawy: jakie są objawy i jak ją leczyć?. Szersze omówienie chorób i reakcji alergicznych znajduje się w poradniku objawy alergii.

Rośliny pylą w czerwcu z różną intensywnością. Kalendarz alergika pokazuje typowy wieloletni wzorzec, a nie dokładne stężenie pyłków danego dnia. W ciepłe, suche i wietrzne dni pyłki łatwiej rozprzestrzeniają się w powietrzu. Opady zwykle przejściowo zmniejszają ich ilość. Pylenie może rozpoczynać się wcześniej w cieplejszych regionach kraju, a później w chłodniejszych okolicach i w wyższych partiach gór. Dlatego kluczowe znaczenie mają lokalne prognozy pylenia i prognoza pogody.[1]

AlergenTypowy obraz w czerwcuTrawy i żytoWysokie lub bardzo wysokie stężenia; jeden z głównych alergenów całego miesiącaSzczaw i pokrzywaIntensywne pylenie przez większą część miesiącaBabka lancetowata i babka zwyczajnaPylenie trwa w czerwcu, zwykle przy niższych stężeniach niż w przypadku trawKomosa i bylicaPoczątek pylenia częściej przypada na drugą połowę lub koniec czerwcaLipa i inne drzewaPylenie drzew jest słabsze niż wczesną wiosną; znaczenie może mieć zwłaszcza lipaAlternaria i CladosporiumWzrasta obecność zarodników grzybów pleśniowych, szczególnie pod koniec miesiąca

Dla porównania sprawdź również, co pyli w marcu oraz co pyli w maju. Ułatwia to powiązanie dolegliwości z okresem ekspozycji.

Na pytanie, co uczula w czerwcu najsilniej, najczęściej odpowiada się: trawy. Ich stężenia są wysokie niemal w całym kraju. Do wiechlinowatych należą dzikie gatunki, takie jak tymotka łąkowa, kupkówka pospolita, życica trwała czy mietlica pospolita, oraz uprawne zboża, w tym żyto. Zbliżona budowa alergenów sprawia, że osoba uczulona może reagować podczas kwitnienia różnych traw.[1]

Pyłki traw mają zwykle około 25–40 mikrometrów średnicy, choć wielkość zależy od gatunku.[7] Rano i późnym popołudniem mogą występować dwie zwyżki ich stężenia. Osoby uczulone powinny uważać w pobliżu kwitnących łąk, świeżo skoszonych trawników i pól. W suche dni ekspozycja może być większa niż po opadach.

Przez cały miesiąc istotne są pyłki szczawiu i pokrzywy. Pyli również babka lancetowata i babka zwyczajna, spotykane na łąkach, trawnikach i poboczach dróg. W drugiej połowie czerwca w powietrzu pojawiają się pyłki komosy, a pod koniec miesiąca może zaczynać pylić bylica. Ich stężenia na początku sezonu bywają niższe, lecz u osób wrażliwych nawet taka ekspozycja może wywoływać reakcje alergiczne.[2]

Pylenie drzew w czerwcu jest mniej intensywne niż wczesną wiosną. Spośród nielicznych gatunków znaczenie może mieć lipa, zwłaszcza pod koniec czerwca, a lokalnie także czarny bez, platan, dąb lub sosna.[2] Barwne kwiaty nie są automatycznie głównym źródłem alergii wziewnej: większe znaczenie mają zwykle rośliny wiatropylne, których lekki pyłek może przemieszczać się na duże odległości.

Za alergią przemawia powtarzalny związek dolegliwości z sezonem, pobytem na łące lub w pobliżu pylących roślin, wodnista wydzielina, świąd oraz łzawienie bez gorączki. Infekcja częściej powoduje ból gardła, gorączkę, bóle mięśni i stopniową zmianę charakteru wydzieliny. Sam opis objawów nie zawsze wystarcza do rozpoznania, zwłaszcza gdy alergia i infekcja występują jednocześnie.[3]

Podstawą oceny jest wywiad o czasie występowania dolegliwości, ich związku z porą roku i miejscem pobytu oraz odpowiedzi na leczenie. Pomocny bywa dzienniczek objawów i lokalnych stężeń pyłków. Alergolog może zlecić punktowe testy skórne lub oznaczenie swoistych IgE we krwi.[3]

Objawy całoroczne mogą sugerować inny czynnik, np. alergię na roztocza i kurz. Świąd jamy ustnej po surowych owocach, warzywach lub orzechach może wskazywać na zespół alergii jamy ustnej, czyli oral allergy syndrome, związany z reakcją krzyżową pyłków i białek pokarmowych.[8] Odrębnym zagadnieniem jest nadwrażliwość na salicylany.

Leczenia alergii nie dobiera się wyłącznie na podstawie kalendarza. Znaczenie mają nasilenie objawów, wiek, choroby współistniejące i odpowiedź na leki. Leki przeciwhistaminowe II generacji hamują działanie histaminy na receptory H1 i łagodzą m.in. kichanie, świąd oraz wodnistą wydzielinę. Stosuje się również glikokortykosteroidy donosowe, a zalecenia ARIA uwzględniają donosowe preparaty łączące obie grupy.[4][14]

Preparaty do nosa różnią się działaniem. Donosowe glikokortykosteroidy zmniejszają stan zapalny i obrzęk błony śluzowej, natomiast krople obkurczające udrażniają nos tylko krótkotrwale i nie są przeznaczone do przewlekłego stosowania. Płukanie nosa roztworem soli pomaga usuwać wydzielinę i alergeny. Przy objawach ocznych krople z solą fizjologiczną mogą wypłukiwać alergeny z powierzchni oka, a krople przeciwhistaminowe zmniejszać świąd, łzawienie i podrażnienie. Dobór preparatu warto omówić z lekarzem lub farmaceutą.[4][10][13]

U wybranych pacjentów z potwierdzoną alergią na pyłki lekarz może rozważyć immunoterapię alergenową, czyli odczulanie. Powtarzana ekspozycja na kontrolowane dawki konkretnego alergenu ma zwiększać tolerancję immunologiczną. Leczenie trwa zwykle 3–5 lat, przy czym wytyczne EAACI wskazują co najmniej 3 lata terapii dla uzyskania długotrwałego efektu. Kwalifikacja wymaga zgodności objawów z wynikiem diagnostyki i oceny przeciwwskazań; terapię prowadzi się pod nadzorem specjalisty.[5][11]

Całkowite uniknięcie pyłków jest niemożliwe, ale można ograniczyć ekspozycję:

• sprawdzaj lokalny kalendarz pylenia oraz komunikaty o stężeniu pyłków;
• w suche i wietrzne dni ograniczaj pobyt na łąkach, polach i świeżo skoszonych trawnikach;
• po powrocie do domu zmień odzież, umyj twarz i włosy, aby nie przenosić pyłków do sypialni;
• nie susz ubrań i pościeli na zewnątrz w okresie wysokiego pylenia;
• w domu i samochodzie zamykaj okna podczas wysokiego pylenia; klimatyzacja z właściwie dobranym i regularnie wymienianym filtrem może ograniczać napływ alergenów;
• okulary przeciwsłoneczne mogą ograniczyć bezpośredni kontakt pyłków ze spojówkami;
• planuj część aktywności po deszczu, uwzględniając jednak indywidualną reakcję i aktualne komunikaty.

Zalecenie, aby zawsze unikać przebywania na świeżym powietrzu między 5:00 a 10:00, jest zbyt uproszczone: dobowe stężenia zależą od gatunku rośliny, pogody i regionu. Aktywność najlepiej planować według lokalnych pomiarów.[3]

Wyjazd w góry może czasem zmniejszyć ekspozycję, ale granica 600 m n.p.m. niczego nie gwarantuje. Pyłki przenoszą się na duże odległości, a wysokie stężenia obserwowano nawet na wysokości 2650 m n.p.m. Przed wyjazdem warto sprawdzić miejscową prognozę pylenia.[12]

Czerwcowe festiwale muzyczne i teatralne często odbywają się w plenerze. Gdy Boże Ciało przypada w czerwcu, ekspozycję mogą wydłużać także procesje. Dla alergika znaczenie mają jednak stężenie pyłków i czas spędzony na zewnątrz. Dym tytoniowy może dodatkowo zaostrzać objawy.[3]