Co poradzić na wypadanie włosów? To zależy od przyczyny!

• Fizjologicznie można tracić około 50–100 włosów dziennie; ważniejsza od liczenia jest zmiana względem własnej normy [1].
• Nadmierne wypadanie włosów może być rozlane, ogniskowe albo przebiegać według wzorca typowego dla łysienia androgenowego.
• Do najczęstszych przyczyn wypadania włosów należą predyspozycja genetyczna, obciążenie organizmu, zaburzenia hormonalne, niedobory składników odżywczych, choroby skóry głowy i niektóre leki.
• Nagłe wypadanie włosów, ból, świąd, zaczerwienienie, bliznowacenie lub utrata brwi i rzęs wymagają konsultacji dermatologicznej.
• Leczenie wypadania włosów powinno wynikać z rozpoznania; suplementacja bez potwierdzonego niedoboru nie jest uniwersalnym rozwiązaniem.

W osobnym poradniku wyjaśniamy, kim jest trycholog i kiedy należy udać się do lekarza od włosów. Inne materiały dotyczące włosów i skóry znajdziesz w dziale problemy skórne.

• problemy skórne

Mieszki włosowe są osadzone w skórze właściwej i pracują w różnym rytmie. Cykl składa się z trzech faz: faza wzrostu to anagen, faza przejściowa to katagen, a faza spoczynku to telogen. Większość mieszków pozostaje w fazie wzrostu. Silny bodziec może skrócić fazę anagenu i przesunąć więcej włosów w telogen. Faza spoczynku kończy się uwolnieniem włosa, dlatego włosy wypadają [2].

Utrata około 50–100 włosów dziennie jest uznawana za fizjologiczną [1]. Duża ilość włosów po myciu nie zawsze oznacza chorobę, zwłaszcza przy długich włosach lub rzadszym myciu. Niepokoi natomiast zwiększone wypadanie włosów, poszerzanie przedziałka, cofanie linii włosów albo zmniejszenie gęstości włosów.

Nadmierne wypadanie włosów może wynikać z przejścia większej liczby mieszków do telogenu, ich miniaturyzacji, stanu zapalnego lub uszkodzenia. W innych przypadkach problemem jest łamanie łodygi. Rozróżnienie tych mechanizmów ma znaczenie, ponieważ skuteczne metody są inne dla utraty włosa z mieszka i dla uszkodzenia jego struktury.

Wypadanie włosów staje się niepokojące, gdy o nadmiernej utracie świadczą coraz cieńszy kucyk, widoczne prześwity, zakola, okrągłe ogniska bez włosów albo duża ilość włosów na szczotce i poduszce. Włosy mogą też stawać się krótsze wskutek łamania.

Trzeba ocenić kondycję skóry głowy i rozmieszczenie utraty włosów. Świąd, pieczenie, ból, łuszczenie, krosty, rumień, strupy lub gładka skóra bez ujść mieszków mogą wskazywać na stan zapalny albo łysienie bliznowaciejące. Takie zmiany oraz nadmierne wypadanie włosów wymagają szybkiej oceny, ponieważ uszkodzenia mieszków włosowych mogą być trwałe [2].

Pierwszy krok to wykonywanie zdjęć przedziałka w takim samym świetle i zapisanie momentu początku objawów, infekcji, porodu, zabiegu, redukcji masy ciała lub zmiany leków. Domowe metody obserwacji nie zastępują badania lekarskiego.

Przyczyny nadmiernego wypadania włosów mogą się nakładać, dlatego wypadanie włosów wymaga oceny całego obrazu. U jednej osoby występuje czasem łysienie androgenowe i przejściowe wypadanie włosów po chorobie. To jeden z najczęstszych powodów, dla których nie należy wybierać terapii bez rozpoznania. Najczęstsze przyczyny wypadania włosów ocenia się na podstawie tempa utraty, wzorca zmian, wywiadu rodzinnego, diety, leków i objawów ogólnych.

Łysienie telogenowe powoduje rozlane wypadanie włosów. Wypadanie włosów po takim bodźcu bywa opóźnione. Może wystąpić kilka tygodni lub miesięcy po porodzie, ciężkiej infekcji, gorączce, operacji, znacznej redukcji masy ciała, długotrwałym stresie albo zmianie leków [1]. Włosy wypadają wtedy po przesunięciu większej liczby mieszków do telogenu.

Zmiany hormonalne w ciąży, po porodzie, w okresie menopauzy lub przy zaburzeniach gospodarki hormonalnej mogą wpływać na cykl wzrostu włosów. Z rozlanym przerzedzeniem bywają związane choroby tarczycy, zarówno niedoczynność, jak i nadczynność tarczycy. Nie oznacza to, że każda osoba z problemem wypadania włosów powinna wykonywać taki sam panel badań [2].

Sezonowość wzrostu i utraty włosów opisywano w badaniach cyklu włosowego, ale zwykle nie tłumaczy wyraźnych prześwitów ani postępującego przerzedzenia [8]. Jeśli wypadanie włosów trwa dłużej lub narasta, warto znaleźć przyczynę.

Nieprawidłowa pielęgnacja częściej uszkadza łodygę, natomiast mocne upięcia mogą prowadzić do łysienia trakcyjnego. Ryzyko rośnie przy długotrwałym napięciu wywołanym ciasnymi warkoczami, kucykami i doczepami [5]. Codzienna pielęgnacja powinna ograniczać szarpanie, zabiegi chemiczne, prostowanie i suszenie gorącym powietrzem. Niewłaściwa pielęgnacja może pogarszać kondycję włosów i skóry głowy, choć nie zawsze jest źródłem problemu.

Diagnostyka wypadania włosów zaczyna się od wywiadu i badania skóry głowy. Dermatolog ocenia wzorzec przerzedzenia, ujścia mieszków, łamliwość, paznokcie i objawy zapalne. Trichoskopia, czyli oglądanie włosów i skóry głowy w powiększeniu, pomaga w różnicowaniu najczęstszych przyczyn oraz w ocenie mieszków włosowych i kondycji skóry głowy [2].

Badania laboratoryjne dobiera się do objawów. Lekarz może rozważyć morfologię, ferrytynę, TSH, parametry gospodarki hormonalnej lub inne oznaczenia. Nie istnieje jeden panel odpowiedni dla każdego przypadku wypadania włosów, ponieważ źródło problemu może być miejscowe lub ogólnoustrojowe. Biopsja skóry głowy jest wykonywana głównie wtedy, gdy obraz kliniczny i trichoskopia nie dają rozpoznania albo podejrzewa się łysienie bliznowaciejące [6].

Trycholog może ocenić pielęgnację i wygląd włosów, ale diagnostyka chorób, zlecanie badań i środki farmaceutyczne należą do kompetencji lekarza. Przy nagłym, ogniskowym lub nasilonym wypadaniu włosów warto skonsultować się z dermatologiem.

Postępowanie przy wypadaniu włosów nie opiera się na jednej kuracji. Leczenie wypadania włosów zależy od rozpoznania, wieku, płci, chorób współistniejących, ciąży i przyjmowanych leków. Przy wypadaniu włosów związanym z łysieniem androgenowym lekarz może rozważyć terapię stosowaną zarówno miejscowo, jak i doustnie; do najlepiej przebadanych opcji należą minoksydyl oraz, u wybranych pacjentów, leki wpływające na metabolizm androgenów [3].

Szampon przeciw wypadaniu włosów działa głównie na powierzchni skóry głowy i łodygę. Może być pomocny przy łupieżu, nadmiarze sebum lub podrażnieniu, lecz zwykle nie odwraca miniaturyzacji mieszków włosowych. Kosmetyki i odżywki mogą ograniczać łamliwość, ale określenie wzmacnia włosy dotyczy najczęściej ich struktury, a nie wzrostu nowych włosów.

Witaminy i minerały należy uzupełniać po potwierdzeniu niedoboru lub zgodnie z zaleceniem lekarza. Wysokie dawki biotyny, żelaza, cynku czy witamin z grupy B nie gwarantują poprawy, a nadmiar może szkodzić. Zbilansowana dieta dostarcza składników potrzebnych do wzrostu włosów, lecz na wzrost nowych włosów trzeba czekać zgodnie z cyklem biologicznym.

Domowe sposoby, takie jak delikatny masaż skóry głowy, mogą uzupełniać pielęgnację, lecz nie leczą łysienia plackowatego, bliznowaciejącego ani androgenowego. Domowe metody nie powinny podrażniać skóry ani opóźniać konsultacji. Wypadanie włosów o podłożu chorobowym wymaga leczenia przyczyny.

Mezoterapia igłowa jest proponowana jako zabieg wspomagający leczenie wypadania włosów, jednak badania różnią się preparatami i metodami, a jakość dowodów pozostaje ograniczona [7]. Zabiegi chemiczne, iniekcje i inne procedury trzeba omówić z lekarzem specjalistą.

1. Określ, kiedy problem pojawia się i czy wypadanie włosów jest rozlane, ogniskowe czy typowe dla łysienia androgenowego.
2. Zapisz choroby, gorączkę, poród, zabiegi, stres, zmianę masy ciała, dietę i nowe leki.
3. Oceń skórę głowy pod kątem bólu, świądu, łuszczenia, rumienia i bliznowacenia.
4. Ogranicz mocne upięcia, wysoką temperaturę i agresywne zabiegi chemiczne.
5. Skonsultuj się z lekarzem, który pomoże znaleźć przyczynę i zdecyduje o badaniach lub leczeniu.
6. Monitoruj zmiany na zdjęciach. Faza wzrostu trwa dłużej niż pozostałe etapy, więc poprawa gęstości włosów nie jest natychmiastowa.

Aby powstrzymać wypadanie włosów, trzeba działać na przyczynę. W jednych przypadkach wystarczy usunięcie wyzwalacza i czas na wzrost nowych włosów, w innych konieczne jest długotrwałe leczenie. Należy pamiętać, że brak szybkiej poprawy nie przesądza o nieskuteczności postępowania.