Biegunka a tabletki antykoncepcyjne – co zrobić?

Nie istnieje jedna zasada dla wszystkich preparatów. Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, tradycyjne jednoskładnikowe, z desogestrelem i z drospirenonem mają odmienne instrukcje. Ulotki podają okna od 2 do 4 godzin [3], dlatego ostateczne postępowanie zawsze sprawdź dla konkretnego leku.

• Należy stosować tabletki antykoncepcyjne regularnie, zgodnie z ustalonym schematem i o stałej porze.
• Jednorazowe rozwolnienie zwykle nie jest równoznaczne z pominięciem dawki tabletki antykoncepcyjnej, szczególnie gdy nie był to wodnisty stolec i dolegliwości szybko ustąpiły.
• Silna lub przedłużająca się biegunka może powodować zaburzenia wchłaniania, przez co skuteczność antykoncepcji doustnej i skuteczność tabletek antykoncepcyjnych mogą się obniżyć.
• Przy wymiotach znaczenie ma najczęściej okres pierwszych 2-4 godzin od przyjęcia tabletki i dokładna godzina zażycia tabletki; przy biegunce ważniejsze są jej nasilenie, wodnisty charakter i czas trwania.
• Gdy stosujesz tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, biegunka trwająca ponad dobę zwykle wymaga dodatkowego zabezpieczenia do czasu przyjęcia aktywnych tabletek przez 7 dni po ustąpieniu objawów [4].
• Jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne mają zasady zależne od substancji czynnej i rodzaju antykoncepcji hormonalnej. Dodatkowa ochrona może być potrzebna przez 2 dni albo 7 dni, dlatego należy sprawdzić ulotkę [3].
• Jeśli niepewne wchłonięcie dotyczy początku blistra, a wcześniej doszło do stosunku bez zabezpieczenia, warto pilnie omówić antykoncepcję awaryjną z lekarzem lub farmaceutą [1].

• recepta online

Aby zrozumieć, dlaczego biegunka wpływa na ochronę, warto wiedzieć, jak działają tabletki antykoncepcyjne. Dwuskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają estrogen i progestagen; hamują owulację i wpływają na śluz szyjkowy oraz endometrium [2]. Jednoskładnikowe tabletki antykoncepcyjne zawierają progestagen, zmieniają śluz szyjkowy, a część z nich hamuje również owulację [3].

Skuteczność antykoncepcji hormonalnej i antykoncepcji doustnej wymaga wchłonięcia substancji czynnych z przewodu pokarmowego. Przyspieszony pasaż jelitowy może prowadzić do zmniejszenia możliwości wchłonięcia dawki. Gdy tabletka nie zdążyła się całkowicie wchłonąć, sytuację traktuje się podobnie do błędu w przyjmowaniu tabletek. Bezpośrednich badań oceniających ryzyko ciąży po biegunce jest mało, dlatego zalecenia opierają się głównie na zasadach pominiętej dawki [1].

Skuteczność antykoncepcji zależy od rodzaju preparatu, czasu trwania objawów i tego, czy dawka prawdopodobnie została wchłonięta.

Zasada 3-4 godzin dotyczy przede wszystkim wymiotów. Gdy stosujesz tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, NHS zaleca dawkę zastępczą, gdy wymioty wystąpiły przed upływem 3 godzin, a dla niektórych marek – do 4 godzin [4]. Podobne okno podają liczne ulotki.

Pigułki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mają zasady zależne od substancji, dlatego różne tabletki antykoncepcyjne wymagają odmiennego postępowania. Tradycyjne tabletki antykoncepcyjne jednoskładnikowe mogą wymagać reakcji po wymiotach w ciągu 2 godzin, natomiast desogestrel lub drospirenon – w ciągu 3-4 godzin [3]. Okno 12 godzin dotyczy natomiast dopuszczalnego opóźnienia dla części tabletek z desogestrelem, a nie uniwersalnej granicy, po której biegunka przestaje mieć znaczenie. W niektórych ulotkach tabletki zastępczą należy przyjąć tak, aby zmieścić się właśnie w okresie 12 godzin od zwykłej pory.

Przy biegunce nie da się dokładnie określić, po jakim czasie dawka została wchłonięta. Brakuje danych wyznaczających pewną granicę od zażycia tabletki [3]. Ważniejsze od samego okna czterech godzin są wodnisty charakter, nasilenie i czas trwania objawów.

To, jak działają tabletki antykoncepcyjne po chorobie jelit, zależy od rodzaju pigułki i czasu od przyjęcia tabletki. Dla bezpieczeństwa antykoncepcji hormonalnej sprawdź w ulotce, czy zaburzenia wchłaniania wymagają dawki zastępczej oraz dodatkowego zabezpieczenia:

Rodzaj preparatuCo sprawdzić w ulotceTabletki antykoncepcyjne dwuskładnikoweOkno dla dawki zastępczej i zasady po biegunce trwającej ponad dobę [4].Tabletki antykoncepcyjne tradycyjne jednoskładnikoweCzas na dawkę zastępczą i okres dodatkowej ochrony [3].Tabletki antykoncepcyjne z desogestrelemOkno 3-4 godzin oraz zasady po przekroczeniu 12 godzin [3].Tabletki antykoncepcyjne z drospirenonemZasady po wymiotach, biegunce i tabletkach placebo [3].

Takie porównanie ogranicza zaburzenia wchłaniania wynikające z zastosowania niewłaściwej reguły dla innego preparatu i wspiera bezpieczeństwo antykoncepcji hormonalnej.

Postępowanie podczas stosowania antykoncepcji hormonalnej powinno przebiegać krok po kroku:

1. Ustal rodzaj preparatu. Tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe, tradycyjna minipigułka, desogestrel i drospirenon mają różne zasady.
2. Oceń nasilenie. Jednorazowe rozwolnienie zwykle ma mniejsze znaczenie niż ciężka wodnista biegunka powtarzająca się w ciągu kilku godzin.
3. Kontynuuj schemat. Można nadal stosować tabletki antykoncepcyjne, jeśli postępujesz zgodnie z ulotką. Kolejną tabletkę przyjmij o zwykłej porze. Nie przerywaj blistra samodzielnie.
4. Sprawdź ulotkę dotyczącą pominiętej dawki. Jeżeli producent zaleca dawkę zastępczą, należy przyjąć dodatkową tabletkę z zapasowego opakowania lub drugiego blistra. Nie należy brać tabletki placebo jako zamiennika dawki hormonalnej.
5. Zastosuj dodatkowe zabezpieczenie, gdy wymaga tego instrukcja. Gdy stosujesz tabletki antykoncepcyjne dwuskładnikowe i biegunka trwa ponad 24 godziny, NHS zaleca prezerwatywy do czasu prawidłowego przyjmowania tabletek aktywnych przez 7 dni po ustąpieniu biegunki [4]. Stanowisko zespołu ekspertów FSRH jest podobnie ostrożne i odsyła do zasad pominiętej tabletki [2].
6. Przy jednoskładnikowej tabletce antykoncepcyjnej sprawdź konkretną zasadę stosowania antykoncepcji. W zależności od preparatu dodatkowe zabezpieczenie mechaniczne stosuje się przez 2 dni po ustąpieniu objawów, dla innych przez 7 dni [3].

CDC 2024 nie wymaga dodatkowej ochrony przy krótkotrwałych objawach po złożonej tabletce, dopóki wymioty lub biegunka nie trwają co najmniej 48 godzin [1].

Antykoncepcja awaryjna nie jest potrzebna po każdym luźnym stolcu. Rozważa się ją, gdy aktywne tabletki antykoncepcyjne mogły nie zostać wchłonięte, a w okresie ryzyka doszło do stosunku bez dodatkowego zabezpieczenia. Szczególnej uwagi wymaga początek blistra po przerwie [1].

Osoby, które stosują tabletki antykoncepcyjne, nie powinny samodzielnie wybierać tabletki awaryjnej bez uwzględnienia rodzaju antykoncepcji hormonalnej, skuteczności antykoncepcji i okoliczności zażycia tabletki, ponieważ uliprystal może wchodzić w zależność z progestagenem. Lekarz lub farmaceuta powinien ustalić odpowiedni wariant i zasady dalszego przyjmowania tabletek antykoncepcyjnych [8].

Test ciążowy warto wykonać po sytuacji ryzyka, jeśli nie wystąpi oczekiwane krwawienie lub pojawią się objawy mogące sugerować ciążę. Termin odnieś do daty stosunku i instrukcji testu.

Tabletki antykoncepcyjne mogą wchodzić w interakcje z innymi preparatami. Ryfampicyna, ryfabutyna, część leków przeciwpadaczkowych i dziurawiec mogą obniżać stężenie hormonów. Większość antybiotyków nie osłabia bezpośrednio działania, jakie zapewniają tabletki antykoncepcyjne, lecz może mieć wpływ pośredni przez wymioty lub ciężką biegunkę [8].

Węgiel aktywowany może zmniejszać wchłanianie innych leków, w tym antykoncepcji doustnej. Nie stosuj go automatycznie przy każdej biegunce; odstęp od zażycia tabletki omów z farmaceutą [5].

Plastry, krążek dopochwowy, implant, zastrzyk i wkładka hormonalna nie zależą od wchłaniania jelitowego, więc biegunka nie powinna bezpośrednio zmniejszać ich skuteczności. Przy nawracających zaburzeniach wchłaniania lekarz może rozważyć nieoralną metodę antykoncepcji hormonalnej [8]. Tabletki antykoncepcyjne ani te metody nie chronią przed zakażeniami przenoszonymi drogą płciową.