Antykoncepcja i antydepresanty – jak dobrać odpowiednią metodę?

Ostrożność jest potrzebna, gdy razem z antydepresantem stosowane są pozostałe leki psychiatryczne, neurologiczne lub preparaty ziołowe. Interakcje antykoncepcji z lekami mogą działać w dwie strony: zmieniać działanie antykoncepcji albo stężenie drugiego preparatu.

Antykoncepcja hormonalna obejmuje tabletki antykoncepcyjne, plaster, krążek dopochwowy, implant, zastrzyk oraz wkładkę uwalniającą lewonorgestrel. Działanie tabletek antykoncepcyjnych zależy od składu. Preparaty złożone zawierają estrogen i progestagen, zwykle hamują owulację, zagęszczają śluz szyjkowy i zmieniają błonę śluzową macicy. Tabletki jednoskładnikowe zawierają progestagen; działanie antykoncepcji opiera się głównie na zagęszczeniu śluzu, a zależnie od preparatu także na hamowaniu owulacji.

Skuteczność działania tabletek antykoncepcyjnych wymaga prawidłowego stosowania. Pominięcie dawki, wymioty lub nasilona biegunka mogą zaburzyć wchłanianie leku hormonalnego i osłabić działanie tabletki antykoncepcyjnej. Działanie tabletek antykoncepcyjnych może więc pogorszyć się bez bezpośredniej interakcji chemicznej. Antykoncepcja hormonalna w plastrze, krążku, implancie, zastrzyku albo wkładce nie zależy od wchłaniania w przewodzie pokarmowym [4].

Najważniejsze interakcje lekowe dotyczą zwykle nie klasycznych antydepresantów, lecz innych preparatów stosowanych w psychiatrii lub neurologii:

• Karbamazepina, okskarbazepina, topiramat i część leków przeciwpadaczkowych przyspieszają metabolizm hormonów. Mogą obniżać skuteczność antykoncepcji hormonalnej w postaci tabletek, plastra, krążka, implantu i tabletek jednoskładnikowych [4].
• Lamotrygina nie jest typowym antydepresantem, ale bywa stosowana jako lek normotymiczny. Estrogen w antykoncepcji złożonej może wyraźnie obniżać jej stężenie, a przerwa bez hormonów powodować ponowny wzrost stężenia. Zmianę antykoncepcji lub dawkowania lamotryginy należy planować z lekarzem prowadzącym [4].
• Ziele dziurawca indukuje enzymy metabolizujące hormony i może osłabić działanie tabletki antykoncepcyjnej oraz powodować nieregularne krwawienia [2].
• Większość antybiotyków o szerokim spektrum nie obniża skuteczności antykoncepcji złożonej. Wyjątkiem są ryfampicyna i ryfabutyna; dodatkowa ochrona może być potrzebna także wtedy, gdy kuracji antybiotykowej towarzyszą wymioty lub silna biegunka [2].

Nie istnieje jedna metoda właściwa dla każdej osoby leczonej z powodu depresji. Antykoncepcja hormonalna może być rozważana, jeśli nie ma przeciwwskazań medycznych, a stosowane leki nie wpływają na jej metabolizm. Gdy regularne przyjmowanie tabletek jest trudne, lekarz może omówić metody niewymagające codziennej pamięci. Przy lekach indukujących enzymy częściej rozważa się wkładkę miedzianą, system domaciczny z lewonorgestrelem albo zastrzyk z medroksyprogesteronu, ponieważ skuteczność antykoncepcji tych metod nie powinna być obniżana przez indukcję enzymatyczną [4].

Przy porównywaniu rodzajów antykoncepcji należy uwzględnić również to, że antykoncepcja hormonalna może wpływać na stężenie niektórych leków przeciwdepresyjnych [3].

Jeżeli po rozpoczęciu metody pojawiają się zaburzenia nastroju, nie należy samodzielnie odstawiać antydepresantu ani antykoncepcji. Nie ma jasnych, spójnych dowodów, że złożona antykoncepcja hormonalna powoduje depresję, choć część osób zgłasza niekorzystne zmiany nastroju. Lekarz może rozważyć inną formulację lub metodę [5]. Pomocnicze porównanie preparatów zawiera artykuł Najlepsze tabletki antykoncepcyjne.