Zgaga – skąd się bierze i jak sobie z nią poradzić?

• Zgaga jest objawem, a nie odrębną chorobą. Typowe objawy zgagi to uczucie pieczenia za mostkiem, kwaśny posmak i cofanie treści ku gardłu [2].
• Skąd się bierze zgaga? Najczęściej z refluksu, gdy treść żołądkowa cofa się przez barierę między żołądkiem a przełykiem; znaczenie ma m.in. dolny zwieracz przełyku [1].
• Dolegliwości mogą nasilać się po obfitym lub tłustym posiłku, po alkoholu, po położeniu się i po indywidualnych pokarmach wyzwalających objawy [1].
• Domowe metody łagodzenia zgagi obejmują mniejsze porcje, unikanie jedzenia tuż przed snem, redukcję wagi przy nadwadze lub otyłości oraz uniesienie górnej części ciała podczas snu [1].
• Ból w klatce piersiowej, trudności w połykaniu, krwawienie z przewodu pokarmowego, uporczywe wymioty lub niezamierzona utrata wagi to sygnały wymagające oceny medycznej [2].

Szerzej o postępowaniu przeczytasz w artykule Jak Leczyć Zgagę i Towarzyszące Jej Dolegliwości?. Zobacz też informacje o układzie pokarmowym.

• co neutralizuje kwas żołądkowy

Skąd bierze się zgaga? Kluczowa jest bariera między przełykiem a żołądkiem. Dolny zwieracz przełyku i przepona zwykle ograniczają cofanie treści pokarmowej. Gdy dolny zwieracz przełyku rozluźnia się w nieodpowiednim momencie, kwaśna treść może przemieszczać się z żołądka do przełyku. Kwas żołądkowy i inne składniki soku żołądkowego mogą powodować podrażnienie błony śluzowej przełyku. Właśnie w wyniku cofania się treści żołądkowej w przełyku pojawia się palące uczucie [1].

Zgaga nie oznacza po prostu nadmiernej produkcji kwasu solnego. Problemem jest przede wszystkim obecność kwasu żołądkowego w przełyku; powtarzające się cofanie może wpływać na stan błony śluzowej. Osłabienie dolnego zwieracza przełyku, przepuklina rozworu przełykowego i zaburzenia oczyszczania przełyku mogą zwiększać skłonność do refluksu żołądkowo-przełykowego [1]. Refluks żołądkowo-przełykowy polega więc na przemieszczaniu się treści żołądkowej do przełyku, gdzie kwaśna treść i kwas solny mogą działać drażniąco. Powodowane w ten sposób podrażnienie błony śluzowej odpowiada za subiektywne uczucie palenia i nieprzyjemne uczucie pieczenia. Sporadyczna zgaga po określonych pokarmach nie musi wiązać się z chorobą [12].

Zgaga w ciąży jest częstym problemem. Zmiany hormonalne mogą osłabiać barierę przeciwrefluksową, a zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej wynika m.in. z ucisku powiększającej się macicy. Objawy częściej występują później, w tym w trzecim trymestrze [6]. Dobór leków na zgagę w ciąży należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą. W ciąży zgaga może być dodatkowo związana z działaniem progesteronu, który sprzyja rozluźnieniu mięśni przewodu pokarmowego, w tym dolnego zwieracza przełyku [9].

Choroba refluksowa przełyku oznacza refluks wywołujący uciążliwe, powtarzające się objawy lub powikłania. Zgaga jest częstym objawem choroby refluksowej przełyku, ale nie każda pojedyncza zgaga oznacza GERD [1]. Jeśli objawy refluksu, w tym zgaga, występują 2 razy w tygodniu lub częściej i są uciążliwe, warto skonsultować się z lekarzem [3].

Sporadyczna zgaga może występować jako zjawisko fizjologiczne i nie musi być objawem choroby refluksowej przełyku [12]. Inaczej należy traktować sytuację, w której zgaga utrzymuje się, regularnie powraca albo utrudnia codzienne funkcjonowanie. Uporczywie nawracająca zgaga może być objawem choroby i uzasadnia ocenę pod kątem choroby refluksowej oraz innych schorzeń układu pokarmowego.

Długotrwała choroba refluksowa może prowadzić do zapalenia lub zwężenia przełyku; do powikłań należy także przełyk Barretta [1]. Dlatego przewlekła zgaga nie powinna być maskowana wyłącznie za pomocą domowych metod – trzeba ustalić jej przyczyny. Przewlekłych dolegliwości nie należy bagatelizować także dlatego, że niektóre objawy mogą wymagać diagnostyki pozwalającej wykluczyć poważniejsze schorzenia lub uszkodzenia przełyku.

Leczenie zgagi zależy od częstotliwości, nasilenia i przyczyny objawów. Leki stosowane doraźnie obejmują m.in. środki zobojętniające kwas żołądkowy. Antagoniści receptora H2 zmniejszają wydzielanie kwasu, a inhibitory pompy protonowej (PPI) silniej hamują produkcję kwasu solnego, dzięki czemu kwas żołądkowy jest wydzielany w mniejszej ilości. Inhibitory pompy protonowej są podstawą leczenia potwierdzonej GERD z zapaleniem przełyku [1]. Dobór między środkami zobojętniającymi, antagonistami receptora H2 i PPI zależy od obrazu klinicznego oraz częstotliwości dolegliwości. Środki zobojętniające zwykle służą do doraźnego łagodzenia objawów przez krótki czas, a dobór odpowiedniego leczenia przy częstych dolegliwościach warto omówić z lekarzem [4].

Leki zobojętniające kwas żołądkowy działają inaczej niż inhibitory pompy protonowej: pierwsze neutralizują kwaśną treść, natomiast PPI ograniczają wydzielanie kwasu żołądkowego poprzez hamowanie końcowego etapu produkcji kwasu solnego. Leczenie farmakologiczne powinno być dostosowane do rodzaju i częstotliwości objawów oraz przyczyny dolegliwości [1].

Leki dostępne bez recepty nie powinny zastępować diagnostyki, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas. Modyfikacje stylu życia i leczenie farmakologiczne dobiera się do sytuacji klinicznej. Przy braku poprawy lub wątpliwościach lekarz może rozważyć gastroskopię albo badania refluksu, np. pH-metrię [1].