Refluks w ciąży – jak sobie radzić?

Jeśli zgaga w ciąży nawraca, warto zacząć od metod niefarmakologicznych. Bezpieczne leczenie refluksu w ciąży powinno uwzględniać etap ciąży i nasilenie dolegliwości; NICE zaleca rozważenie antacidu lub alginianu, gdy zmiany stylu życia nie wystarczają [1].

• różnice między zgagą a refluksem
• Układ pokarmowy

Refluks żołądkowo-przełykowy to cofanie treści żołądkowej do przełyku. Zgaga w ciąży jest jednym z jego objawów – zwykle oznacza pieczenie za mostkiem lub w przełyku. Zgaga i refluks nie są więc pojęciami identycznymi; zgaga i refluks opisują odpowiednio objaw i zjawisko cofania treści. Refluks może powodować również regurgitację, kwaśny posmak i odbijanie [2].

Częstość objawów refluksu w ciąży różni się między badaniami. W jednym badaniu objawy w postaci zgagi lub regurgitacji wystąpiły u ponad 80% ciężarnych [11]. Nowsza metaanaliza oszacowała średnią częstość objawów GERD w ciąży na około 41%, z wyższą częstością w trzecim trymestrze [10]. Dlatego spotykane w piśmiennictwie wartości rzędu 50–80% należy traktować jako zależne od badanej populacji, definicji objawów i etapu ciąży, a nie jako stałą częstość dla wszystkich kobiet [10].

Wzrost stężenia progesteronu sprzyja rozluźnieniu mięśni przewodu pokarmowego i zmniejszeniu napięcia dolnego zwieracza przełyku, co ułatwia cofanie kwaśnej treści [3]. W późniejszym etapie ciąży rosnąca macica zwiększa ciśnienie w jamie brzusznej i może nasilać objawy refluksu [3].

U części kobiet zgaga w ciąży nasila się również przy przepełnieniu żołądka, po położeniu się krótko po posiłku, po tłustych lub ostrych potrawach, kofeinie i paleniu papierosów. Zamiast profilaktycznie wykluczać wiele produktów, lepiej obserwować własne czynniki wyzwalające [2].

Zgaga w ciąży nie wymaga jednej, uniwersalnej diety eliminacyjnej. U części osób dolegliwości nasilają tłuste potrawy i fast food, ostre przyprawy, czekolada, kawa, soki cytrusowe lub napoje gazowane [3]. Jeśli dany produkt nie wywołuje objawów, nie trzeba go eliminować profilaktycznie.

Posiłki powinny być niewielkie i jedzone spokojnie. Chude mięso, ryby, warzywa, produkty zbożowe i produkty mleczne można dobierać zgodnie z tolerancją. Małe posiłki ograniczają przepełnienie żołądka [2].

NHS nie wskazuje sztywnej liczby 4–5 ani 5–6 posiłków dziennie. Zalecenie dotyczy przede wszystkim częstszego spożywania mniejszych posiłków zamiast dużych posiłków trzy razy dziennie oraz unikania jedzenia w ciągu 3 godzin przed snem [2].

Jeśli zgaga w ciąży utrzymuje się mimo zmian stylu życia, NICE zaleca rozważenie antacidu lub alginianu [1]. Leki zobojętniające neutralizują kwas żołądkowy i mogą zawierać m.in. sole wapnia lub magnezu. Nie każdy preparat jest odpowiedni w ciąży [2]. Antacida mogą też ograniczać wchłanianie kwasu foliowego i żelaza, dlatego NHS zaleca 2 godziny odstępu [2].

Preparaty zobojętniające są często stosowane w leczeniu zgagi. NHS podaje, że większość antacidów jest uznawana za możliwą do stosowania w ciąży, jednak przed wyborem konkretnego preparatu należy zasięgnąć porady lekarza lub farmaceuty [9].

Jeżeli to nie wystarcza, lekarz może rozważyć lek zmniejszający wydzielanie kwasu żołądkowego. Famotydyna jest antagonistą receptora H2; dane MotherToBaby nie wskazują na zwiększenie ryzyka wad wrodzonych, ale dla części innych wyników ciąży danych jest mniej [4].

Famotydyna jest lekiem z grupy antagonistów receptora H2 (H2RA), który może być rozważany w ciąży w określonych sytuacjach klinicznych po ocenie korzyści i ryzyka [3].

Inhibitory pompy protonowej silniej hamują wydzielanie kwasu. BUMPS/UKTIS wskazuje omeprazol jako najlepiej przebadany i preferowany z grupy inhibitorów pompy protonowej, jeśli PPI jest potrzebny [5]. Badanie w BMC Med autorstwa m.in. Simin J, Lilja Engstrand H, Engstrand L i Brusselaers N wykazało związki między ekspozycją na PPI w ciąży a niektórymi niekorzystnymi wynikami położniczymi, ale nie dowodzi związku przyczynowego i było podatne m.in. na zakłócenie związane ze wskazaniem do leczenia (confounding by indication) [6]. PPI wymagają więc indywidualnej oceny korzyści i ryzyka.