Rak piersi – objawy, samobadanie i diagnostyka

• Rak piersi najczęściej zwraca uwagę jako nowy guzek lub zgrubienie, zmiana kształtu piersi, wciągnięcie brodawki, wyciek z brodawki, zmiany skóry piersi albo powiększone węzły chłonne pod pachą.
• Rak piersi we wczesnym stadium może nie dawać objawów. Nie należy czekać, aż pojawi się ból piersi.
• Samokontrola pomaga zauważyć zmianę w porównaniu z wcześniejszym wyglądem lub strukturą piersi, ale nie zastępuje mammografii, USG piersi ani konsultacji lekarskiej.
• W Polsce program profilaktyczny obejmuje mammografię co 2 lata dla kobiet w wieku 45–74 lat, jeśli spełniają kryteria programu.
• Diagnostyka raka piersi obejmuje wywiad, badanie kliniczne, badania obrazowe oraz biopsję. Ostateczne rozpoznanie opiera się na badaniu histopatologicznym.

Więcej informacji o profilaktyce różnych nowotworów zawiera artykuł o badaniach profilaktycznych. Inne zagadnienia można znaleźć w przewodniku po objawach i chorobach.

• przewodniku po objawach i chorobach

Rak piersi bywa wykrywany w badaniach obrazowych, zanim pojawią się objawy. Najczęściej uwagę zwraca twardy guzek lub zgrubienie, zwykle bezbolesne. Nie każda taka zmiana oznacza nowotwór piersi, jednak rak piersi trzeba wykluczyć, gdy nieprawidłowość jest nowa lub utrwalona. W obrębie piersi objawy mogą dotyczyć także skóry, brodawki i okolicznych węzłów chłonnych [2].

Do zmian, których nie należy ignorować, należą:

• nowy guzek, zgrubienie albo obrzęk części piersi;
• asymetria piersi lub utrwalona zmiana ich kształtu i wielkości;
• wciągnięcie brodawki albo zmiana wyglądu brodawki sutkowej;
• wyciek z brodawki, szczególnie samoistny, jednostronny lub krwisty;
• zaczerwienienie, pogrubienie, dołki albo obrzęk skóry przypominający skórkę pomarańczy;
• owrzodzenie brodawki lub owrzodzenie skóry piersi;
• powiększenie węzłów pod pachą lub nad obojczykiem;
• utrzymujący się ból piersi bez wyraźnej przyczyny, zwłaszcza gdy towarzyszą mu inne objawy.

Rak piersi może dawać objawy podobne do zmian łagodnych, infekcji lub zaburzeń hormonalnych. Objawy raka piersi wymagają oceny lekarskiej. Rak piersi często nie powoduje bólu na początku, dlatego brak bólu nie powinien uspokajać, gdy pojawił się twardy guzek, wciągnięcie brodawki lub powiększone węzły chłonne. W przypadku piersi objawy szybko narastające, takie jak zaczerwienienie, uczucie gorąca i obrzęk skóry, mogą oznaczać, że rak piersi ma postać zapalną, i wymagają szybkiej konsultacji [2].

Rak piersi występuje również u mężczyzn i przez długi czas może pozostać niezauważony. Sygnałem bywa niebolesny guz za brodawką, wyciek, wciągnięcie brodawki lub powiększenie węzłów. Rak sutka u mężczyzny wymaga konsultacji [1].

Samokontrola polega na oglądaniu i dotykaniu obu piersi. Nie rozstrzyga, czy obecny jest rak piersi, ale pomaga zauważyć nową zmianę. Oficjalne materiały dla pacjentek zalecają wykonywanie jej raz w miesiącu, najlepiej 3–5 dni po zakończeniu miesiączki. U kobiet niemiesiączkujących warto wybrać stały dzień miesiąca [3]. Guz w piersi występuje u 65-76% pacjentek.

Rak piersi jest związany z wieloma czynnikami, ale u większości kobiet nie można wskazać jednej konkretnej przyczyny wystąpienia nowotworu. Rak piersi częściej rozwija się wraz z wiekiem. Ryzyko może zwiększać również obciążenie rodzinne, wcześniejszy rak piersi, niektóre mutacje genetyczne, wczesna miesiączka, późna menopauza, brak potomstwa lub późne urodzenie dziecka, ekspozycja na promieniowanie jonizujące oraz długotrwałe stosowanie hormonalnej terapii zastępczej. Czynniki te nie oznaczają, że rak piersi na pewno się rozwinie [1].

Na część ryzyka można wpływać stylem życia — utrzymując prawidłową masę ciała, regularnie się ruszając, ograniczając alkohol i nie paląc. Nawet zdrowym stylem życia nie można wyeliminować całego ryzyka ani zastąpić badań. Palenie wiąże się też z nowotworami i chorobami oddechowymi; opisuje je materiał POChP i rak płuc – najgroźniejsze konsekwencje palenia tytoniu.

Regularne badania są drugim filarem profilaktyki. W polskim programie kobiety między 45. a 74. rokiem życia mogą wykonywać mammografię co 2 lata, a niekiedy częściej. Mammografia nie wymaga skierowania w ramach programu. Rak piersi może jednak wystąpić przed 45. rokiem życia i po 74. rokiem życia, dlatego nowe objawy zawsze wymagają konsultacji niezależnie od wieku. Poza programem lub przy zwiększonym ryzyku plan badań ustala lekarz [4].

W ostatnich latach rośnie dostęp do profilaktyki i terapii, ale rak piersi nadal wymaga szybkiej reakcji. Czujność jest ważna również przy innych chorobach, takich jak zespół antyfosfolipidowy, który ma odmienną przyczynę i diagnostykę.