Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych – co musisz wiedzieć?

Kobiety rozważają odstawienie tabletek z różnych powodów. Przerwanie stosowania hormonalnej antykoncepcji może być związane z powodu skutków ubocznych, zmianą stanu zdrowia, zmianą metody antykoncepcji albo planem, by rozpocząć starania o dziecko. Pragnienie zajścia w ciążę jest częstym powodem takiej decyzji. Jeśli w czasie stosowania tabletek antykoncepcyjnych preparat łagodził trądzik lub bolesne miesiączki, wcześniejsze dolegliwości mogą po odstawieniu ponownie stać się widoczne [3].

• Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych nie wymaga stopniowego zmniejszania dawki [5].
• Nagłe odstawienie tabletek antykoncepcyjnych jest możliwe, ale może po nim wystąpić krwawienie i zmiana rytmu cyklu [5].
• Owulacja może wystąpić przed pierwszą naturalną miesiączką, dlatego można zajść w ciążę zanim cykl stanie się regularny [1].
• Nie ma ogólnej zasady, że trzeba odczekać 3–4 miesiące albo 6 miesięcy przed rozpoczęciem starań o ciążę [1].
• Utrzymujący się brak miesiączki, bardzo obfite krwawienie lub silne bóle wymagają konsultacji.
• Masa ciała po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej może się zmieniać z wielu przyczyn; nie ma dowodów, aby tabletka złożona typowo powodowała przyrost masy ciała [4].
• Ból głowy po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych może u części osób mieć związek ze spadkiem ekspozycji na estrogen [6].

Jeśli skutki uboczne są powodem decyzji o odstawieniu tabletek, zobacz też, jakie mogą być skutki uboczne tabletek antykoncepcyjnych.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tabletki antykoncepcyjne.

• Recepta online

To, jak działają tabletki antykoncepcyjne, zależy od rodzaju preparatu. Tabletki złożone zawierają estrogen i progestagen, a ich podstawowym mechanizmem jest hamowanie owulacji [1]. Tabletki jednoskładnikowe zawierają progestagen, zagęszczają śluz szyjkowy, a część preparatów również hamuje owulację [2].

Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych sprawia, że hormony zawarte w preparacie przestają być regularnie dostarczane. Reakcja organizmu po zakończeniu antykoncepcji hormonalnej jest indywidualna, a organizm kobiety może potrzebować czasu na powrót wcześniejszego rytmu cyklu. Brak hormonów z tabletki nie oznacza potrzeby detoksu, a organizm kobiety może wrócić do wzorca cyklu obecnego przed rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej [3].

Skutki odstawienia tabletek antykoncepcyjnych wynikają głównie z zakończenia działania hormonów i powrotu własnego cyklu. Po przerwaniu tabletek złożonych może pojawić się krwawienie z odstawienia; nie jest ono tym samym co pierwsza miesiączka po naturalnej owulacji [5]. To normalna reakcja na spadek ekspozycji hormonalnej.

To, co dzieje się po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych, może obejmować zmianę długości cyklu, obfitości krwawień i dolegliwości miesiączkowych. W pierwszych miesiącach objawy mogą przypominać te sprzed stosowania antykoncepcji hormonalnej, np. trądzik lub bolesne miesiączki [3]. Każdy organizm reaguje inaczej, dlatego odstawienie tabletek antykoncepcyjnych może przebiegać bez większych dolegliwości albo wiązać się z różnymi objawami.

Objawy po odstawieniu nie powinny być automatycznie uznawane za skutki uboczne. Jeśli są nasilone lub narastają, warto skonsultować się z lekarzem zamiast na własną rękę próbować wywołać okres.

Pytanie, czy po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych się tyje, nie ma jednej odpowiedzi. Odstawienie tabletek antykoncepcyjnych nie wywołuje przewidywalnego kierunku zmiany masy ciała. Styl życia, apetyt, aktywność i wahania gospodarki wodno-elektrolitowej mogą mieć wpływ na wagę. NHS podaje, że nie ma dowodów, aby stosowanie tabletki złożonej samo w sobie powodowało przyrost masy ciała [4].

Przy szybkiej lub znacznej zmianie masy ciała warto zwrócić uwagę także na inne możliwe przyczyny.

Ból głowy po odstawieniu tabletek antykoncepcyjnych może u części osób wystąpić po przerwaniu ekspozycji na estrogen. ICHD-3 opisuje ból głowy związany z odstawieniem estrogenu po wcześniejszej regularnej ekspozycji [6]. Nie każdy ból głowy po odstawieniu antykoncepcji ma jednak przyczynę hormonalną.

Wahania nastroju i zmiany nastroju są wieloczynnikowe. Zmiany hormonalne mogą być jednym z elementów obrazu, ale nie wyjaśniają automatycznie każdego objawu. Nie można też przewidzieć, czy po odstawieniu osoba będzie miała większą ochotę na seks, czy spadek libido; NHS nie znajduje dowodów na zmianę popędu seksualnego podczas stosowania tabletki złożonej [4].

Stan skóry może się zmienić, szczególnie jeśli tabletki wcześniej ograniczały trądzik [3].

U zdrowej osoby odstawienie tabletek antykoncepcyjnych nie wymaga rutynowego pakietu badań ani testów potwierdzających oczyszczenie organizmu [7]. To, jakie badania zrobić, zależy od objawów.

Jeżeli utrzymuje się brak miesiączki, lekarz może zacząć od wykluczenia ciąży, a następnie – zależnie od wywiadu – rozważyć oznaczenie TSH, prolaktyny i FSH [7]. USG ginekologiczne i inne badania dobiera się do wskazań. Zakres diagnostyki warto omówić ze swoim lekarzem.