Łysienie androgenowe u kobiet – objawy, przyczyny i leczenie

Czy łysieniu androgenowemu można zapobiec? Nie zawsze da się zapobiec samej chorobie, ponieważ znaczenie mają predyspozycje genetyczne i indywidualna wrażliwość mieszków włosowych. Można jednak wcześnie rozpoznać pierwsze objawy łysienia androgenowego, wykluczyć inne przyczyny wypadania włosów i rozpocząć leczenie, którego celem jest przede wszystkim zahamowanie dalszej miniaturyzacji mieszków włosowych. Im wcześniej rozpocznie się prawidłowe postępowanie, tym większa szansa na utrzymanie istniejących włosów [2,4].

• Łysienie androgenowe u kobiet zwykle powoduje stopniowe przerzedzenie włosów na szczycie głowy i poszerzenie przedziałka.
• Przyczyną jest postępująca miniaturyzacja mieszków włosowych. U wielu pacjentek stężenie androgenów we krwi pozostaje prawidłowe [1].
• Nagłe, intensywne lub plackowate wypadanie włosów może wskazywać na inną chorobę i wymaga diagnostyki.
• Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu skóry głowy i trichoskopii; badania laboratoryjne dobiera się do objawów.
• Najlepiej przebadaną opcją pierwszego wyboru jest miejscowy minoksydyl. Efekty ocenia się po kilku miesiącach, a leczenie zwykle wymaga kontynuacji [1–3].
• Spironolakton i inne antyandrogeny mogą być rozważane u wybranych pacjentek wyłącznie po konsultacji lekarskiej. Są to zastosowania off-label [1–3].
• Dieta, łagodna pielęgnacja i wyrównanie potwierdzonych niedoborów wspierają zdrowie włosów, ale nie usuwają predyspozycji chorobowej.

• Tarczyca i hormony

Łysienie androgenowe u kobiet, nazywane też kobiecym wzorcem utraty włosów, jest najczęstszą postacią przewlekłego przerzedzania włosów u dorosłych kobiet. W przebiegu łysienia androgenowego faza wzrostu włosa stopniowo się skraca. Kolejne włosy wyrastające z mieszków włosowych są cieńsze i krótsze, aż część z nich staje się niemal niewidoczna. Ten proces określa się jako miniaturyzację mieszków włosowych [1,4].

Nazwa może sugerować, że łysienie zawsze wynika z nadmiaru męskich hormonów. W rzeczywistości u wielu kobiet z łysieniem androgenowym poziom androgenów jest prawidłowy. Znaczenie ma nadwrażliwość mieszków włosowych, wiek i podłoże genetyczne [1]. W cyklu włosowym skraca się faza anagenu, czyli okres aktywnego wzrostu włosa. Działanie androgenów, w tym dihydrotestosteronu (DHT), jest jednym z elementów tego procesu, lecz nie wyjaśnia każdego przypadku.

Pierwsze objawy łysienia androgenowego bywają subtelne. Kobieta może zauważyć szerszy przedziałek, mniejszą objętość kucyka i przerzedzenie włosów na szczycie głowy. Utrata gęstości zwykle obejmuje okolicę czołowo-ciemieniową, natomiast linia włosów nad czołem pozostaje względnie zachowana [1,2]. Całkowite wyłysienie występuje u kobiet rzadko, ale zmiana wyglądu może obniżać samoocenę i jakość życia.

Najczęstsze objawy łysienia androgenowego u kobiet to:

• stopniowe, symetryczne przerzedzenie włosów na czubku głowy;
• poszerzanie przedziałka, czasem tworzące obraz przypominający choinkę;
• zmniejszenie średnicy włosów i różnice w grubości włosów obok siebie;
• wolniejszy wzrost i mniejsza objętość fryzury;
• okresowo nasilone wypadanie włosów, zwłaszcza gdy współistnieje dodatkowy czynnik wywołujący.

Typowe łysienie androgenowe u kobiet nie powoduje bliznowacenia ani nagłych łysych ognisk. Ból, świąd, krosty, utrata brwi lub rzęs oraz łyse placki wymagają rozważenia innej przyczyny.

Aktualne metody leczenia mają spowolnić miniaturyzację mieszków włosowych, ograniczyć utratę włosów i możliwie wspierać odrost włosów. Nie usuwają predyspozycji ani nie gwarantują pełnego efektu. Odpowiedź ocenia się po kilku miesiącach [2].

Leczenie miejscowe minoksydylem jest najlepiej przebadaną opcją farmakologiczną pierwszego wyboru w łysieniu androgenowym u kobiet [1–3]. Na początku może przejściowo nasilić się wypadanie włosów. Preparaty miejscowe mogą też podrażniać skórę głowy lub powodować wzrost włosów poza leczoną okolicą. Minoksydyl trzeba stosować regularnie; po odstawieniu efekt stopniowo zanika [3].

Gdy leczenie miejscowe nie wystarcza lub istnieją dodatkowe wskazania, dermatolog może rozważyć inne metody. Spironolakton i wybrane leki o działaniu antyandrogenowym bywają stosowane off-label u odpowiednio zakwalifikowanych pacjentek [1–3]. Nie jest to leczenie uniwersalne. Wymaga oceny przeciwwskazań, ryzyka ciąży, możliwych interakcji oraz ewentualnego monitorowania.

Osocze bogatopłytkowe (PRP), mezoterapia igłowa, mikronakłuwanie i laseroterapia niskoenergetyczna są proponowane jako metody wspomagające. Zabiegi takie jak mezoterapia igłowa mogą stymulować cebulki włosowe. Dowody i protokoły są zróżnicowane, dlatego zabiegi nie powinny zastępować leczenia o lepiej potwierdzonej skuteczności [2]. Przeszczep włosów można rozważyć w wybranych, stabilnych przypadkach po kwalifikacji specjalisty.

Warto:

• wykonywać zdjęcia przedziałka w podobnym świetle co kilka miesięcy, zamiast oceniać włosy codziennie;
• skonsultować postępujące przerzedzenie, zanim znaczna część mieszków włosowych ulegnie miniaturyzacji;
• uzupełniać żelazo, witaminy lub inne składniki dopiero po potwierdzeniu niedoboru i ustaleniu postępowania;
• unikać długotrwałych diet o dużym deficycie energii oraz zapewnić odpowiednią podaż białka;
• łagodnie traktować włosy: ograniczyć ciasne fryzury, wysoką temperaturę i agresywne zabiegi chemiczne;
• leczyć współistniejący stan zapalny lub chorobę skóry głowy zgodnie z rozpoznaniem;
• regularnie stosować zaleconą terapię i nie oceniać jej skuteczności po kilku tygodniach.

Szampon może poprawiać komfort skóry, ale nie odwraca miniaturyzacji mieszków włosowych. Suplementy na porost także nie zastępują leczenia [2].