Łysienie androgenowe – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

• Łysienie androgenowe, nazywane też łysieniem typu męskiego lub żeńskiego, rozwija się stopniowo i nie powoduje bliznowacenia skóry głowy.
• U mężczyzn typowe są zakola, cofanie linii włosów i przerzedzenie na czubku głowy. U kobiet częściej poszerza się przedziałek i zmniejsza gęstość włosów w centralnej części głowy.
• Przyczyną łysienia androgenowego jest połączenie predyspozycji genetycznych z wrażliwością mieszków włosowych na androgeny, zwłaszcza dihydrotestosteron.
• Rozpoznanie zwykle opiera się na wywiadzie, badaniu skóry głowy i trichoskopii. Badania krwi dobiera się do objawów, a nie wykonuje rutynowo u każdej osoby.
• Aktualne metody leczenia mogą spowolnić proces łysienia i u części pacjentów zwiększyć gęstość włosów. Dobór terapii wymaga uwzględnienia płci, wieku, chorób współistniejących i planów dotyczących ciąży.

Nagłe, wyraźnie odgraniczone ogniska bez włosów mogą wskazywać na łysienie plackowate, które ma inne podłoże i wymaga odrębnej diagnostyki.

Więcej materiałów z tego obszaru znajdziesz w dziale Tarczyca.

Łysienie androgenowe (androgenetic alopecia) jest przewlekłym, postępującym i niebliznowaciejącym typem utraty włosów. W obrębie podatnych obszarów skóry głowy dochodzi do stopniowej miniaturyzacji mieszków włosowych. Każdy kolejny włos może być cieńszy, krótszy i słabiej pigmentowany, a faza jego wzrostu staje się krótsza. Z czasem prowadzi to do widocznego przerzedzenia włosów.

U mężczyzn duże znaczenie ma wpływ działania dihydrotestosteronu (DHT), który powstaje z testosteronu przy udziale enzymu 5-alfa-reduktazy. DHT wiąże się z receptorami androgenowymi w podatnych mieszkach i przyspiesza ich miniaturyzację. Wrażliwość mieszków włosowych jest uwarunkowana genetycznie i może być dziedziczona zarówno po stronie matki, jak i ojca [1].

Łysienie androgenowe u kobiet jest bardziej złożone. U większości kobiet z typowym przerzedzeniem nie stwierdza się podwyższonego stężenia androgenów. Dlatego w literaturze często stosuje się określenie „łysienie typu żeńskiego”. Zaburzenia hormonalne bierze się pod uwagę zwłaszcza wtedy, gdy przerzedzeniu włosów towarzyszą nieregularne miesiączki, trądzik, nadmierne owłosienie lub inne objawy hiperandrogenizmu [2].

Najważniejszą przyczyną łysienia androgenowego nie jest pojedynczy „zły” nawyk, lecz współdziałanie wielu genów z wrażliwością mieszków włosowych na hormony. To wyjaśnia, dlaczego proces łysienia może zacząć się w różnym wieku i postępować w odmiennym tempie nawet u osób z tej samej rodziny.

Na przebieg łysienia androgenowego mogą nakładać się inne przyczyny wypadania włosów. Należą do nich między innymi łysienie telogenowe po chorobie, operacji, porodzie lub silnym obciążeniu organizmu, choroby tarczycy, niedobór żelaza, restrykcyjna dieta, niektóre leki oraz choroby zapalne skóry głowy. Takie czynniki nie są bezpośrednią przyczyną łysienia androgenowego, ale mogą nasilić utratę gęstości włosów i sprawić, że zmiana stanie się szybciej zauważalna.

Przewlekły stres, palenie tytoniu, nadmierne spożycie alkoholu i nieprawidłowa dieta mogą niekorzystnie wpływać na ogólny stan włosów. Nie oznacza to jednak, że samo odstawienie używek odwróci miniaturyzację mieszków włosowych. Styl życia jest elementem wspierającym zdrowie, a nie zamiennikiem diagnostyki i leczenia.

Łysienie androgenowe u kobiet zwykle powoduje utratę gęstości włosów w centralnej części skóry głowy. Poszerza się przedziałek, skóra staje się bardziej widoczna, a włosy stają się cieńsze. Linia czołowa najczęściej pozostaje zachowana, a całkowite wyłysienie występuje rzadko.

Pierwsze objawy łysienia androgenowego u kobiet mogą nasilać się po menopauzie, ale przerzedzenie może pojawić się również w wieku rozrodczym. Jeśli towarzyszą mu zaburzenia hormonalne, lekarz może poszerzyć diagnostykę. Trzeba też odróżnić łysienie androgenowe od przewlekłego łysienia telogenowego, w którym dominuje nasilone, rozlane wypadanie włosów [2].

Celem leczenia łysienia androgenowego jest przede wszystkim zahamowanie wypadania włosów, ograniczenie dalszej miniaturyzacji i — jeśli mieszki nadal są aktywne — uzyskanie częściowego odrostu włosów. Efekty wymagają czasu i zwykle utrzymują się tylko podczas kontynuowania terapii.

Minoksydyl stosowany na skórę głowy jest jedną z najlepiej przebadanych metod leczenia łysienia androgenowego u kobiet i mężczyzn. Może wydłużać fazę wzrostu włosa i zwiększać jego średnicę. Na początku leczenia bywa obserwowane przejściowo nasilone wypadanie włosów. Minoksydyl stosowany zewnętrznie stymuluje porost włosów. Możliwe są też podrażnienie, świąd lub niepożądane owłosienie poza miejscem aplikacji. O sposobie stosowania i przeciwwskazaniach warto porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą [3].

W leczeniu łysienia androgenowego u mężczyzn lekarz może rozważyć finasteryd. Lek zmniejsza powstawanie DHT przez hamowanie 5-alfa-reduktazy. Wymaga omówienia możliwych skutków ubocznych, interakcji oraz zasad bezpiecznego stosowania. Inne leki wpływające na androgeny, w tym dutasteryd lub leki antyandrogenowe stosowane u wybranych kobiet, nie są rozwiązaniem dla każdego pacjenta. Ich dobór zawsze powinien być indywidualny, szczególnie u osób planujących ciążę [5].

Nie należy rozpoczynać leczenia na podstawie samej nazwy preparatu znalezionej w internecie. Ta sama metoda może mieć inny bilans korzyści i ryzyka u kobiety, mężczyzny, osoby niepełnoletniej albo pacjenta z chorobą przewlekłą.

Osocze bogatopłytkowe, mikronakłuwanie, wybrane formy laseroterapii o niskiej mocy i mezoterapia igłowa są proponowane jako metody wspomagające. Osocze bogatopłytkowe stymuluje regenerację mieszków włosowych. Przed zabiegiem trzeba omówić przeciwwskazania, oczekiwane efekty, koszt całego cyklu oraz potrzebę terapii podtrzymującej. Zabiegi gabinetowe mogą wspierać leczenie łysienia androgenowego.

Przeszczep włosów może być rozważany w stabilnym lub odpowiednio leczonym łysieniu androgenowym, gdy okolica dawcza ma wystarczającą gęstość. Zabieg przenosi mieszki włosowe z okolicy mniej podatnej na działanie androgenów do miejsc przerzedzonych. Nie zatrzymuje jednak procesu łysienia w nieprzeszczepionych włosach, dlatego plan leczenia powinien uwzględniać przyszły przebieg choroby.

Leczenie chirurgiczne wymaga realistycznej oceny liczby dostępnych graftów, jakości skóry głowy i możliwego efektu kosmetycznego. Przeszczep włosów nie jest sposobem na natychmiastowe odtworzenie dawnej gęstości ani gwarancją, że dalsza utrata włosów nie nastąpi.

Odpowiednia pielęgnacja nie usuwa przyczyny łysienia androgenowego, ale może ograniczać łamanie włosów i podrażnienie skóry głowy. Warto stosować łagodne kosmetyki, unikać ciasnych fryzur, intensywnego rozjaśniania i wysokiej temperatury. Jeśli występują łupież, rumień, świąd lub łuszczenie, potrzebna może być osobna ocena dermatologiczna.

Zdrowa, urozmaicona dieta wspiera prawidłowy cykl włosowy. Suplementacja ma sens przede wszystkim po potwierdzeniu niedoboru lub na zalecenie specjalisty. Przyjmowanie dużych dawek biotyny, cynku czy żelaza na wszelki wypadek nie stanowi leczenia łysienia androgenowego i może być niepotrzebne albo szkodliwe.

Do oceny postępu pomocne są zdjęcia wykonywane co kilka miesięcy w takim samym świetle, z tym samym przedziałkiem i ułożeniem włosów. Codzienne liczenie włosów zwykle zwiększa niepokój i nie pozwala wiarygodnie ocenić skuteczności leczenia.