Wirus HPV – objawy, diagnostyka, leczenie i profilaktyka

Profilaktyka obejmuje przede wszystkim szczepienie przeciw HPV oraz regularne badania przesiewowe szyjki macicy. Test HPV HR pozwala wykryć materiał genetyczny wirusa o wysokim ryzyku onkogennym, zanim dojdzie do rozwoju zaawansowanych zmian chorobowych.

• Wirus HPV przenosi się przede wszystkim podczas kontaktów seksualnych, także poprzez kontakt bezpośredni skóry i błon śluzowych bez pełnego stosunku.
• Zakażenie wirusem HPV może przez długi czas przebiegać bezobjawowo.
• Typy niskiego ryzyka, przede wszystkim HPV 6 i 11, odpowiadają za większość przypadków kłykcin kończystych [2].
• Przetrwałe zakażenie onkogennymi typami wirusa może prowadzić do raka szyjki macicy oraz innych nowotworów, między innymi odbytu, prącia, sromu, pochwy i części ustnej gardła [1].
• Test HPV HR jest podstawowym badaniem przesiewowym w polskim programie profilaktyki raka szyjki macicy dla kobiet w wieku 25–64 lat [3].
• Szczepionka HPV zapobiega nowym zakażeniom typami objętymi szczepionką, ale nie leczy istniejącej infekcji HPV [1].
• Prezerwatywy zmniejszają ryzyko zakażenia, lecz nie eliminują go całkowicie, ponieważ wirus może występować na skórze nieosłoniętej prezerwatywą [1].

Zmiany w obrębie narządów płciowych mogą mieć różne przyczyny. Wynik testu HPV, nieprawidłowe krwawienia lub zmiany okolic intymnych można omówić podczas porady ginekologicznej online.

Human papillomavirus, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, to grupa około 200 poznanych wirusów. Mogą one zakażać skórę oraz błony śluzowe jamy ustnej, gardła i narządów płciowych [1].

Poszczególne typy HPV różnią się znaczeniem klinicznym. Typy nieonkogenne, określane również jako typy niskiego ryzyka, mogą wywoływać brodawki skórne, brodawki narządów płciowych i kłykciny kończyste. Typy HPV 6 i 11 odpowiadają za około 90% brodawek anogenitalnych i mogą być również związane z brodawczakami krtani [2].

Najgroźniejszymi typami są wirusy o wysokim ryzyku onkogennym. Do grupy tej zalicza się między innymi HPV 16 i 18, a także typy 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 i 59. HPV 16 i 18 odpowiadają łącznie za około 70% przypadków raka szyjki macicy [4]. Sam dodatni wynik testu nie oznacza jednak nowotworu. Znaczenie ma jego typ, czas utrzymywania się infekcji oraz wyniki kolejnych badań.

Do zakażenia HPV dochodzi najczęściej podczas kontaktów seksualnych: waginalnych, analnych i oralnych. Wirus przenosi się także poprzez bliski kontakt skórny w obrębie okolic intymnych, dlatego zarażenie wirusem HPV może nastąpić bez penetracji i bez pełnego stosunku seksualnego [5].

Osoba zakażona może przekazywać wirusa mimo braku widocznych objawów. Ryzyko zakażenia wzrasta wraz z liczbą partnerów seksualnych, ale zakażenie HPV jest możliwe również przy jednym partnerze. Ograniczenie liczby partnerów seksualnych i wzajemnie monogamiczna relacja zmniejszają prawdopodobieństwo ekspozycji na nowe typy wirusa [5].

Stosowanie prezerwatyw zmniejsza ryzyko zakażenia HPV, jednak nie zapewnia pełnej ochrony. Wirus może występować na powierzchni skóry, której prezerwatywa nie obejmuje [1].

Widoczne objawy zakażenia wirusem HPV mogą obejmować pojedyncze lub mnogie zmiany skórne w okolicy sromu, pochwy, prącia, moszny, krocza albo odbytu. Kłykciny kończyste bywają płaskie, wypukłe lub uszypułowane. Niekiedy łączą się w większe skupiska o nierównej powierzchni.

Zmiany mogą powodować świąd, pieczenie, ból lub dyskomfort, ale często nie wywołują żadnych dolegliwości. Lekarz zwykle rozpoznaje kłykciny kończyste podczas badania. Biopsję rozważa się między innymi wtedy, gdy zmiana jest nietypowa, krwawi, ulega owrzodzeniu, twardnieje albo nie odpowiada na zastosowane leczenie [2].

Nie każda zmiana widoczna gołym okiem jest związana z HPV. Podobny wygląd mogą mieć mięczak zakaźny, opryszczka, znamiona, włókniaki i niektóre zmiany przednowotworowe.

Zakażenie szyjki macicy najczęściej nie powoduje objawów. Krwawienie po stosunku, krwawienie między miesiączkami, wodniste lub krwiste upławy oraz ból miednicy wymagają konsultacji, lecz nie są swoiste dla HPV.

Długotrwała chrypka, trudności w połykaniu, niegojąca się zmiana w jamie ustnej lub powiększony węzeł chłonny szyi również powinny zostać ocenione przez lekarza. Objawy te mogą mieć wiele innych przyczyn, ale w diagnostyce zmian głowy i szyi uwzględnia się nowotwory związane z HPV.

Przetrwałe zakażenie wirusem HPV o wysokim ryzyku onkogennym jest główną przyczyną raka szyjki macicy. Może być także związane z rakiem odbytu, sromu, pochwy, prącia oraz części ustnej gardła [1].

Rozwój zmian przedrakowych i raka zwykle trwa wiele lat. Dodatni test HPV HR nie jest rozpoznaniem choroby nowotworowej. Jest sygnałem, że potrzebna jest dalsza ocena zgodna z wynikiem cytologii, genotypem wirusa i wcześniejszą historią badań.

Szczepienia przeciw HPV chronią przed zakażeniami typami objętymi szczepionką i zmniejszają ryzyko raka szyjki macicy. Nie zastępują jednak badań przesiewowych, ponieważ nie obejmują wszystkich onkogennych typów wirusa [1].

Nie ma leku, który usuwałby wirus HPV z organizmu. Leczenie dotyczy zmian wywołanych infekcją, a jego wybór zależy od ich lokalizacji, wielkości, liczby, wyniku badania i stanu zdrowia pacjenta [5].

Kłykciny kończyste mogą być leczone preparatami miejscowymi albo usuwane zabiegowo, na przykład poprzez krioterapię, elektrokoagulację lub wycięcie. Nawet po skutecznym usunięciu zmian możliwe są nawroty, ponieważ leczenie brodawek nie musi oznaczać całkowitego usunięcia zakażenia [2].

Zmiany przedrakowe szyjki macicy wymagają postępowania ustalonego na podstawie cytologii, wyniku HPV, kolposkopii i ewentualnej biopsji. Wczesna diagnostyka i właściwe leczenie takich zmian mogą zapobiec rozwojowi raka szyjki macicy [1].

Szczepienie przeciw HPV jest najskuteczniejsze przed kontaktem z wirusem, ale może przynieść korzyść również osobom aktywnym seksualnie. Przebyte zakażenie jednym typem nie oznacza odporności na inne typy HPV. Szczepionka nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać infekcji HPV [1].

W Polsce Ministerstwo Zdrowia prowadzi powszechny program bezpłatnych szczepień dla dziewcząt i chłopców po ukończeniu 9 roku życia do ukończenia 14 roku życia. Program obejmuje dwie dawki podawane w odstępie od 6 do 12 miesięcy. Dziecko można zapisać w przychodni POZ, przez Internetowe Konto Pacjenta lub aplikację mojeIKP [6].

Najczęstsze działania niepożądane szczepionki to ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, gorączka, ból głowy i uczucie zmęczenia. Ciężka reakcja alergiczna występuje rzadko [7].

Oprócz szczepienia profilaktyka przeciwko HPV obejmuje regularne badania przesiewowe, stosowanie prezerwatyw i ograniczanie ekspozycji na nowych partnerów seksualnych. Żadna pojedyncza metoda nie zapewnia całkowitego zabezpieczenia.

Wirus HPV jest powszechnym patogenem przenoszonym przede wszystkim drogą płciową i poprzez bezpośredni kontakt skóry oraz błon śluzowych. Zakażenie HPV często przebiega bezobjawowo, jednak typy niskiego ryzyka mogą powodować kłykciny kończyste, a przetrwała infekcja typami wysokiego ryzyka może prowadzić do rozwoju nowotworów.

Kluczowe znaczenie mają szczepienia, regularne wykonywanie testu HPV HR zgodnie z programem profilaktycznym oraz właściwa kontrola nieprawidłowych wyników. Informacje o innych zakażeniach wirusowych znajdziesz także w artykule wirus RSV – objawy, leczenie.