Glucophage

• Glucophage zawiera chlorowodorek metforminy i jest doustnym lekiem przeciwcukrzycowym.

• Zwykły Glucophage występuje jako tabletki powlekane 500 mg, 850 mg i 1000 mg, a Glucophage XR jako tabletki o przedłużonym uwalnianiu 500 mg, 750 mg i 1000 mg.[1][2][3][4][5][6]

• Postaci standardowej i XR nie należy traktować jako automatycznie zamiennych – różnią się sposobem uwalniania i częściowo zakresem zarejestrowanych wskazań.

• Czynność nerek ma zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa metforminy; GFR poniżej 30 ml/min stanowi przeciwwskazanie do jej stosowania.[1][4]

• Odwodnienie, ciężkie zakażenia, zaburzenia czynności wątroby, ostre stany z niedotlenieniem oraz nadmierne spożycie alkoholu mogą zwiększać ryzyko poważnych powikłań.[1][4]

• Podejrzenie kwasicy mleczanowej wymaga przerwania metforminy i natychmiastowej pomocy medycznej – nie należy w takiej sytuacji czekać na rutynową teleporadę.[4]

Umów konsultację lekarską dotyczącą dalszego leczenia – informacje o usłudze znajdziesz na stronie recepta online. Opłata obejmuje konsultację. Recepta na Glucophage zależy od oceny medycznej; lekarz może zalecić dodatkowe badania, wizytę osobistą lub inne postępowanie.

Metformina zmniejsza stężenie glukozy we krwi: ogranicza jej wytwarzanie w wątrobie i poprawia wrażliwość tkanek na insulinę. Nie pobudza wydzielania insuliny, dlatego stosowana samodzielnie nie powoduje hipoglikemii.[1]

Standardowe tabletki Glucophage są zarejestrowane w leczeniu cukrzycy typu 2, szczególnie gdy sama dieta i aktywność fizyczna nie pozwalają uzyskać odpowiedniego stężenia glukozy we krwi. U dorosłych metformina może być stosowana samodzielnie lub razem z innymi lekami przeciwcukrzycowymi bądź insuliną. ChPL obejmuje również dzieci w wieku od 10 lat i młodzież – w tej grupie produkt może być stosowany w monoterapii albo razem z insuliną po odpowiedniej kwalifikacji lekarskiej.[1][2][3]

Glucophage XR jest przeznaczony dla dorosłych. Wskazania obejmują cukrzycę typu 2, zapobieganie cukrzycy typu 2 u osób ze stanem przedcukrzycowym oraz zespół policystycznych jajników (PCOS).[4][5][6] Wskazania PCOS i profilaktyki cukrzycy nie dotyczą standardowych tabletek Glucophage. Postaci XR nie należy stosować u dzieci.[4]

Jeżeli konsultacja dotyczy rozpoznanej cukrzycy typu 2, szersze informacje o diagnostyce i kontroli choroby znajdziesz również na stronie cukrzyca – diagnostyka i leczenie.

Przy kontynuacji wcześniej zaleconego leczenia istotne są przede wszystkim rozpoznanie, konkretna postać stosowanego preparatu, aktualne wyniki zleconych kontroli oraz odpowiedź na leczenie. Lekarz może zapytać o stężenia glukozy we krwi, choroby współistniejące, ostatnią ocenę czynności nerek, tolerancję ze strony przewodu pokarmowego i wszystkie przyjmowane leki.

Znaczenie mają również nowe objawy i sytuacje, które mogły zmienić bezpieczeństwo terapii: nasilona biegunka lub wymioty, gorączka i odwodnienie, ciężkie zakażenia, pogorszenie czynności nerek lub wątroby, ostry problem kardiologiczny lub oddechowy, planowany zabieg chirurgiczny czy badanie wymagające środka kontrastowego zawierającego jod.[1][4]

Ciężka niewydolność nerek wyklucza stosowanie metforminy. Substancja jest wydalana przez nerki, dlatego wartość GFR powinna być oceniona przed rozpoczęciem leczenia i następnie okresowo. ChPL wskazuje, że przy GFR poniżej 30 ml/min metformina jest przeciwwskazana.[1][4] Przy mniejszym, ale jeszcze nie tak zaawansowanym upośledzeniu funkcji nerek decyzja o leczeniu wymaga indywidualnej oceny dodatkowych czynników zwiększających ryzyko kwasicy mleczanowej.

Lek jest przeciwwskazany przy uczuleniu na metforminę lub składniki preparatu, ostrej kwasicy metabolicznej (w tym mleczanowej i ketonowej), stanie przedśpiączkowym w cukrzycy, a także ostrych stanach z ryzykiem pogorszenia czynności nerek, takich jak odwodnienie, ciężkie zakażenie lub wstrząs. Przeciwwskazania obejmują również niewydolność wątroby, choroby prowadzące do niedotlenienia tkanek, ostre zatrucie alkoholem i alkoholizm.[1][4]

Sama stabilna przewlekła niewydolność serca nie jest tym samym co ostra lub niestabilna niewydolność serca. Zgodnie z ChPL metformina może być stosowana u niektórych pacjentów ze stabilną przewlekłą niewydolnością serca przy odpowiedniej kontroli czynności serca i nerek, natomiast ostra i niestabilna niewydolność serca stanowi przeciwwskazanie.[4]

Zgłoś lekarzowi rozpoznaną lub podejrzewaną chorobę mitochondrialną, w tym MELAS (encefalopatię mitochondrialną z kwasicą mleczanową i incydentami podobnymi do udaru) lub MIDD (cukrzycę z głuchotą dziedziczoną w linii matczynej). Przy rozpoznaniu tych chorób metformina nie jest zalecana. Jeśli po jej przyjęciu pojawią się objawy wskazujące na MELAS lub MIDD, należy natychmiast przerwać leczenie i uzyskać pilną ocenę diagnostyczną.[1]

Kwasica mleczanowa jest bardzo rzadkim, ale ciężkim powikłaniem związanym z metforminą. Objawy mogą obejmować nietypową duszność, ból brzucha, skurcze mięśni, bardzo duże osłabienie oraz obniżenie temperatury ciała.[4] W przypadku podejrzenia kwasicy mleczanowej należy przerwać stosowanie metforminy i natychmiast uzyskać pomoc medyczną. Nie należy czekać na zwykłą konsultację online. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia należy dzwonić pod 112 lub 999.

Odwodnienie wskutek nasilonej biegunki, wymiotów, gorączki albo znacznego ograniczenia przyjmowania płynów wymaga czasowego wstrzymania metforminy i kontaktu z lekarzem.[1][4]

Jeśli masz zaplanowany zabieg chirurgiczny w znieczuleniu albo badanie z donaczyniowym środkiem kontrastowym zawierającym jod, poinformuj lekarza o stosowaniu metforminy. ChPL przewiduje w takich sytuacjach czasowe przerwanie leczenia oraz ocenę czynności nerek przed jego ponownym podjęciem.[4] Dokładne postępowanie powinno wynikać z planu ustalonego przez lekarza lub zespół wykonujący procedurę; nie należy samodzielnie ustalać harmonogramu odstawienia i wznowienia preparatu.

Podczas konsultacji warto podać pełną listę leków. Szczególnej uwagi wymagają m.in. niektóre leki mogące pogarszać czynność nerek, w tym niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki moczopędne, inhibitory ACE oraz antagoniści receptora angiotensyny II.[4] Metformina stosowana sama nie powoduje hipoglikemii, jednak ryzyko niskiego stężenia glukozy może zmienić się przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub określonych innych leków przeciwcukrzycowych.[4]

Najczęstsze problemy z tolerancją metforminy dotyczą przewodu pokarmowego. Bardzo częste skutki uboczne obejmują nudności, wymioty, biegunkę, ból brzucha i utratę apetytu.[4] Jeśli pojawiły się nowe lub nasilone dolegliwości, podczas konsultacji warto opisać ich charakter, czas trwania oraz związek z dotychczasowym leczeniem. Nie należy samodzielnie zmieniać postaci leku lub schematu terapii w celu poprawy tolerancji.

Metformina może również zmniejszać stężenie witaminy B12. Niedobór lub obniżone stężenie B12 jest wymienione jako częste działanie niepożądane, a ryzyko rośnie m.in. wraz z czasem leczenia i przy obecności dodatkowych czynników niedoboru.[4] Objawy mogące sugerować problem, takie jak niedokrwistość lub neuropatia, są powodem do oceny stężenia witaminy B12. Sam wynik nie oznacza jednak konieczności odstawienia metforminy – dalsze postępowanie zależy od wskazania do leczenia, bezpieczeństwa i oceny lekarza.

Metformina nie jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży. Aktualna ChPL wskazuje, że jeżeli jest to klinicznie konieczne, jej stosowanie może być rozważone w okresie okołokoncepcyjnym i podczas ciąży jako uzupełnienie leczenia insuliną lub alternatywa dla insuliny.[4] Decyzja powinna należeć do lekarza prowadzącego i uwzględniać kontrolę glikemii oraz indywidualną sytuację pacjentki.

Metformina przenika do mleka kobiecego. Ze względu na ograniczoną ilość danych karmienie piersią w czasie leczenia metforminą nie jest zalecane; decyzja wymaga rozważenia korzyści z karmienia i potencjalnego ryzyka dla dziecka.[4]