Escapelle – recepta online i antykoncepcja awaryjna

W Medicept można rozpocząć prywatną konsultację lekarską. Lekarz ocenia sytuację i samodzielnie decyduje o dalszym postępowaniu oraz możliwości wystawienia e-recepty. Konsultacja nie gwarantuje recepty, a lek Escapelle nie przerywa istniejącej ciąży i nie chroni przed chorobami przenoszonymi drogą płciową [1–3]. Inne metody zapobiegania nieplanowanej ciąży opisuje dział Antykoncepcja.

• Substancja czynna leku to lewonorgestrel w dawce 1,5 mg [1].
• Tabletkę przyjmuje się jak najszybciej, najlepiej w ciągu 12 godzin i nie później niż 72 godziny po niezabezpieczonym stosunku płciowym [1].
• Lek działa przede wszystkim przez opóźnienie lub zahamowanie owulacji; nie jest środkiem poronnym [1, 3].
• W przypadku wystąpienia wymiotów w ciągu 3 godzin od przyjęcia tabletki należy zażyć kolejną tabletkę [1].
• Po zażyciu tabletki mogą wystąpić skutki uboczne, między innymi nudności, ból głowy, ból podbrzusza, zmęczenie oraz nieregularne krwawienie miesiączkowe [1, 2].
• Lek nie chroni przed kolejnym niezabezpieczonym stosunkiem płciowym i nie zastępuje regularnej antykoncepcji [1].
• Miedziana wkładka wewnątrzmaciczna jest najskuteczniejszą metodą antykoncepcji awaryjnej i jako jedyna może być skuteczna także po owulacji [4].

Lek Escapelle jest doustną antykoncepcją awaryjną. Jedna tabletka ulegająca rozpadowi w jamie ustnej zawiera 1,5 mg lewonorgestrelu, syntetycznego progestagenu. Stosuje się ją po niezabezpieczonym stosunku albo gdy metoda antykoncepcyjna mogła zawieść, na przykład po pęknięciu prezerwatywy lub błędzie w stosowaniu regularnej antykoncepcji [1].

Stosowanie tabletki ma charakter doraźny i dotyczy konkretnego zdarzenia. Jeśli po przyjęciu tabletki Escapelle dojdzie do kolejnego niezabezpieczonego stosunku płciowego w tym samym cyklu miesiączkowym, wcześniejsza dawka nie chroni przed nowym ryzykiem zajścia w ciążę [1].

Escapelle nie jest przeznaczony do stosowania przed wystąpieniem pierwszego krwawienia miesiączkowego [2]. U osoby małoletniej konsultacja powinna uwzględniać wiek, wymagane zgody, bezpieczeństwo pacjentki i okoliczności zdarzenia.

Lewonorgestrel działa przede wszystkim przed owulacją. Opóźnienie owulacji lub hamowanie uwalniania komórki jajowej ogranicza możliwość zapłodnienia, jeśli stosunek odbył się w okresie przedowulacyjnym [1]. Lek może więc zapobiec ciąży, ale nie daje stuprocentowej ochrony.

Escapelle nie przerywa istniejącej ciąży. Nie jest skuteczny, gdy proces implantacji już się rozpoczął, i nie działa jak lek służący do zakończenia ciąży [1, 3]. Dostępne dane nie potwierdzają skuteczności doustnej antykoncepcji awaryjnej po owulacji [4].

Jedną tabletkę należy przyjąć możliwie szybko po niezabezpieczonym stosunku płciowym, najlepiej w ciągu 12 godzin i nie później niż po 72 godzinach [1]. Liczba godzin po niezabezpieczonym stosunku ma znaczenie, ponieważ lek powinien zadziałać przed owulacją. Nie należy odkładać przyjęcia tabletki do końca dopuszczonego przedziału.

Tabletkę wyjmuje się z blistra suchymi rękami, umieszcza na języku, czeka na jej rozpuszczenie, a następnie połyka. Można ją zastosować bez popijania i niezależnie od posiłku [2].

Lek może być zastosowany w dowolnym dniu cyklu, jeśli krwawienie miesiączkowe nie jest opóźnione [1]. Jeśli miesiączka już się spóźnia, wystąpiła nietypowo albo wcześniej w tym samym cyklu doszło do innego niezabezpieczonego stosunku, trzeba poinformować o tym lekarza. Test wykonany bezpośrednio po ostatnim stosunku nie wyklucza ciąży powstałej wskutek tego zdarzenia.

W przypadku wystąpienia wymiotów w ciągu 3 godzin od przyjęcia leku Escapelle należy zażyć kolejną tabletkę [1]. Jeśli wymioty się powtarzają lub nie ma pewności, czy lek został wchłonięty, dalsze postępowanie warto ustalić z lekarzem albo farmaceutą.

Skuteczność Escapelle zależy przede wszystkim od czasu przyjęcia tabletki i fazy cyklu. Im szybciej po niezabezpieczonym stosunku lek zostanie zastosowany, tym większa szansa, że hamowanie uwalniania komórki jajowej nastąpi przed owulacją. Zastosowanie w ciągu 72 godzin nie jest gwarancją uniknięcia ciąży [1, 4].

W badaniu przytoczonym w ChPL pojedyncza dawka 1,5 mg lewonorgestrelu przyjęta w ciągu 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku zapobiegła 84% ciąż oczekiwanych bez interwencji [1]. Jest to wynik populacyjny, a nie indywidualne prawdopodobieństwo ochrony. Ryzyko zajścia w ciążę zależy również od dnia cyklu i momentu owulacji.

Dane o wpływie większej masy ciała i BMI są ograniczone oraz niejednoznaczne. Polska ChPL wskazuje, że skuteczność może zmniejszać się wraz ze wzrostem masy ciała lub BMI, ale antykoncepcję awaryjną należy zastosować możliwie szybko niezależnie od tych parametrów [1].

FSRH zaleca, aby przy masie ciała powyżej 70 kg lub BMI powyżej 26 kg/m² rozważyć wkładkę miedzianą, octan uliprystalu albo po profesjonalnej ocenie podwójną dawkę lewonorgestrelu. Nie wiadomo, która doustna opcja jest wtedy skuteczniejsza [4]. Nie należy samodzielnie zwiększać dawki leku Escapelle.

Formalnym przeciwwskazaniem w polskiej ChPL jest nadwrażliwość na lewonorgestrel lub składniki produktu [1]. Leku Escapelle nie należy podawać w ciąży, ponieważ nie działa na ciążę już istniejącą i jej nie przerywa.

Stosowanie lewonorgestrelu nie jest zalecane przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby. Ciężka choroba jelita cienkiego lub zespół złego wchłaniania, na przykład w chorobie Leśniowskiego-Crohna, może zmniejszać skuteczność, ponieważ hamuje wchłanianie leku. Szczególnej oceny wymaga również przebycie w przeszłości ciąży pozamacicznej albo zapalenia jajowodów [1].

Escapelle zawiera aspartam będący źródłem fenyloalaniny, laktozę oraz żółcień pomarańczową E110, która może wywołać reakcję alergiczną [1, 2]. Informację o fenyloketonurii lub nietolerancji niektórych cukrów należy przekazać podczas konsultacji.

Lewonorgestrel przenika do mleka. Polska ChPL zaleca przyjęcie tabletki bezpośrednio po karmieniu i unikanie karmienia piersią przez co najmniej 8 godzin [1]. FSRH wskazuje jednocześnie, że ograniczone dane nie wykazały niekorzystnego wpływu jednorazowej dawki lewonorgestrelu na karmienie ani niemowlę [4]. Wątpliwości dotyczące odciągania mleka należy omówić z lekarzem, farmaceutą lub położną.

Induktory enzymu CYP3A4 mogą obniżać stężenie lewonorgestrelu. Należą do nich między innymi barbiturany, prymidon, fenytoina i karbamazepina, ryfampicyna oraz ryfabutyna stosowane w leczeniu gruźlicy, rytonawir i efawirenz używane w leczeniu zakażenia wirusem HIV, gryzeofulwina stosowana w leczeniu zakażeń grzybiczych oraz leki ziołowe zawierające dziurawiec [1]. Lewonorgestrel może także zwiększać ryzyko toksycznego działania cyklosporyny.

Jeśli induktor enzymów był stosowany w ostatnich 4 tygodniach, ChPL zaleca rozważenie miedzianej wkładki wewnątrzmacicznej. Gdy nie można jej zastosować, dokument przewiduje możliwość podwójnej dawki lewonorgestrelu, ale skuteczność takiego połączenia nie została zbadana [1]. Decyzję podejmuje fachowy personel; dawki nie należy zmieniać samodzielnie.

Po przyjęciu leku Escapelle mogą wystąpić skutki uboczne. Bardzo często zgłaszane są nudności, ból głowy, ból podbrzusza, zmęczenie, krwawienie z pochwy i nieregularne krwawienia miesiączkowe. Często występują wymioty, biegunka, zawroty głowy, tkliwość piersi oraz opóźnienie miesiączki [1].

Bardzo rzadko zgłaszano ból brzucha lub miednicy, bolesne miesiączki, wysypkę, pokrzywkę, świąd i obrzęk twarzy [1]. Obrzęk twarzy, języka lub gardła, trudności w oddychaniu albo szybko nasilająca się reakcja alergiczna wymagają pilnej pomocy. Nasilonego bólu podbrzusza nie należy automatycznie uznawać za typowe działanie niepożądane.

Po zastosowaniu leku prawidłowe krwawienie miesiączkowe zwykle pojawia się w przewidywanym terminie, ale może wystąpić kilka dni wcześniej lub później. Możliwe są również plamienia i nieregularne krwawienia [1, 2]. Samo krwawienie nie potwierdza skuteczności tabletki i nie zawsze wyklucza ciążę.

Jeśli krwawienie miesiączkowe opóźnia się o ponad 5 dni, jest nietypowe albo występują objawy ciąży, należy ją wykluczyć [1]. Wiarygodnym punktem kontrolnym jest test ciążowy wykonany 21 dni po ostatnim niezabezpieczonym stosunku płciowym [4].

ChPL nie zaleca ponownego stosowania leku Escapelle w tym samym cyklu miesiączkowym ze względu na ryzyko zaburzeń cyklu [1]. Jeśli po przyjęciu tabletki Escapelle dojdzie do kolejnego niezabezpieczonego stosunku płciowego, należy szybko omówić dalsze postępowanie z lekarzem lub farmaceutą.

Nie. Escapelle nie chroni przed wirusem HIV ani innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową [1, 2]. Po możliwej ekspozycji warto ustalić zakres i termin badań. Ryzyko niedawnego zakażenia wirusem HIV wymaga pilnej oceny, ponieważ profilaktykę poekspozycyjną rozpoczyna się w ograniczonym czasie.

Podczas konsultacji lekarz ustala liczbę godzin po niezabezpieczonym stosunku, dzień cyklu, datę ostatniej miesiączki, wcześniejsze stosunki w tym cyklu, stosowaną antykoncepcję, choroby oraz przyjmowane leki. Konsultacja nie musi odbywać się wyłącznie u lekarza ginekologa, ale lekarz może zalecić badanie ginekologiczne lub wizytę stacjonarną.

W Medicept opłata dotyczy prywatnej oceny medycznej, a nie zakupu leku czy recepty. Lekarz może wystawić receptę online tylko wtedy, gdy uzna to za uzasadnione i bezpieczne. Może odmówić wystawienia e-recepty albo zaproponować inne postępowanie. Recepta na tabletkę dzień po nie jest automatycznym wynikiem ankiety.

Ważność e-recepty nie wydłuża okna zastosowania: Escapelle należy przyjąć możliwie szybko i nie później niż 72 godziny po niezabezpieczonym stosunku [1].

To, ile kosztuje lek Escapelle, zależy od aktualnej ceny w aptece. Dostępność również może się zmieniać, dlatego po wystawieniu e-recepty można sprawdzić ją bezpośrednio w aptekach. Medicept nie sprzedaje preparatu, a koszt konsultacji jest odrębny od ceny leku i nie gwarantuje recepty.

Escapelle zawiera lewonorgestrel i stosuje się go do 72 godzin po niezabezpieczonym stosunku. Tabletka ellaOne zawiera octan uliprystalu i może być zastosowana do 120 godzin, czyli 5 dni po niezabezpieczonym stosunku [1, 4]. Oba rodzaje tabletek należy przyjąć możliwie wcześnie; żaden nie ma potwierdzonej skuteczności po owulacji.

Octan uliprystalu był skuteczniejszy od lewonorgestrelu w badaniach porównawczych, ale wybór zależy również od fazy cyklu, masy ciała, interakcji i niedawnego stosowania progestagenu [4]. Po Escapelle antykoncepcję hormonalną można rozpocząć lub kontynuować od razu. Po uliprystalu metodę zawierającą progestagen rozpoczyna się lub wznawia od 6. dnia, a wcześniej stosuje zabezpieczenie barierowe [3, 4].

Test należy wykonać, gdy krwawienie miesiączkowe opóźnia się o ponad 5 dni, jest nietypowe lub pojawiają się objawy ciąży [1]. Test z moczu wykonany 21 dni po ostatnim stosunku bez zabezpieczenia jest wiarygodniejszą kontrolą także wtedy, gdy wcześniej wystąpiło krwawienie [4].

Pilnej oceny wymagają silny lub jednostronny ból podbrzusza, omdlenie, ból barku, bardzo obfite krwawienie albo dodatni test połączony z bólem. Trzeba uwzględnić możliwość ciąży pozamacicznej, zwłaszcza po przebytej ciąży pozamacicznej lub zapaleniu jajowodów [1].

Jeśli antykoncepcja awaryjna jest potrzebna wielokrotnie, warto omówić regularną metodę antykoncepcji. Ścieżkę konsultacji przybliża materiał Jak zdobyć receptę na tabletki antykoncepcyjne?.