Escapelle czy ellaOne – którą tabletkę dzień po wybrać?

Tabletka Escapelle zawiera 1,5 mg lewonorgestrelu i powinna zostać przyjęta jak najszybciej, najlepiej w ciągu 12 godzin, nie później niż 72 godziny po stosunku [2]. Tabletka ellaOne zawiera 30 mg octanu uliprystalu i może być zastosowana do 120 godzin (5 dni) po niezabezpieczonym stosunku [3]. Im wcześniej zostanie przyjęta antykoncepcja awaryjna, tym większa szansa na zapobieżenie ciąży, ale żaden preparat nie zapewnia pełnej ochrony.

Oba leki hamują lub opóźniają owulację. Nie są środkami wczesnoporonnymi, nie przerywają istniejącej ciąży i nie chronią przed chorobami przenoszonymi drogą płciową [1, 5].

• Escapelle: lewonorgestrel 1,5 mg; zastosowanie do 72 godzin, najlepiej w ciągu 12 godzin od stosunku [2].
• ellaOne: octan uliprystalu 30 mg; zastosowanie do 120 godzin (5 dni) od stosunku [3].
• Skuteczność zależy od czasu: tabletkę należy przyjąć możliwie szybko. Między 72. a 120. godziną uliprystal jest skuteczniejszy od lewonorgestrelu [1, 5].
• Owulacja: tabletka ellaOne może opóźnić pęknięcie pęcherzyka po rozpoczęciu wzrostu LH, jeżeli owulacja jeszcze nie wystąpiła [3].
• Wymioty: jeśli wystąpią w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki, informacja o obu produktach zaleca przyjęcie kolejnej dawki [2, 3].
• Karmienie piersią: ChPL Escapelle zaleca co najmniej 8 godzin przerwy, a informacja EMA dla ellaOne – tydzień przerwy oraz odciąganie i odrzucanie pokarmu [2, 3].
• Interakcje: część leków przeciwpadaczkowych, przeciwgruźliczych i przeciwretrowirusowych oraz dziurawiec może osłabiać działanie preparatów [2, 3].

Więcej informacji o działaniach niepożądanych zawiera artykuł tabletka dzień po – skutki uboczne. Regularne sposoby zapobiegania ciąży opisuje dział Antykoncepcja.

Tabletka dzień po może być rozważana po niezabezpieczonym stosunku albo w sytuacjach awaryjnych, gdy zabezpieczenie zostało zastosowane nieprawidłowo. Przykłady obejmują pęknięcie lub zsunięcie prezerwatywy, pominięcie antykoncepcji hormonalnej, przemieszczenie środka antykoncepcyjnego albo błąd w stosowaniu metody barierowej [1].

Jeżeli doszło do pominięcia tabletki antykoncepcyjnej, potrzeba antykoncepcji awaryjnej zależy od rodzaju preparatu, liczby pominiętych dawek i miejsca w schemacie. W przypadku wątpliwości należy sprawdzić ulotkę własnego leku i możliwie szybko skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą.

Nie należy czekać na przewidywany dzień płodny. Owulacji nie można pewnie wyznaczyć na podstawie kalendarzyka lub aplikacji, a skuteczność antykoncepcji awaryjnej zależy między innymi od tego, czy lek zostanie przyjęty przed uwolnieniem komórki jajowej.

Tabletki nie są jedyną możliwością. Wkładki domaciczne z miedzią, założone po odpowiedniej kwalifikacji w wymaganym czasie, stanowią najskuteczniejszą metodę antykoncepcji awaryjnej i mogą później służyć jako regularna antykoncepcja [1, 5].

Doustne preparaty zawierają substancje czynne o odmiennych właściwościach. Lewonorgestrel to syntetyczny progestagen, natomiast octan uliprystalu jest selektywnym modulatorem receptora progesteronowego. Ich działanie polega przede wszystkim na zahamowaniu lub opóźnieniu owulacji [1–3].

W przypadku Escapelle lewonorgestrel zapobiega owulacji i zapłodnieniu, jeżeli stosunek odbył się przed owulacją. ChPL wskazuje, że nie jest skuteczny, gdy proces implantacji już się rozpoczął [2]. Nie oznacza to, że jego podstawowym mechanizmem jest blokowanie implantacji zarodka. WHO opisuje działanie doustnej antykoncepcji awaryjnej jako zapobieganie owulacji lub jej opóźnianie [1].

ellaOne zawiera octan uliprystalu, który wpływa na receptor progesteronowy i może opóźnić pęknięcie pęcherzyka także po rozpoczęciu wzrostu LH. Jeśli owulacja już nastąpiła, tabletka ellaOne nie jest skuteczna [3]. Oba preparaty służą zapobieganiu ciąży przed jej powstaniem, a nie przerywaniu istniejącej ciąży.

Po zastosowaniu tabletki owulacja może przesunąć się na później. Kolejny niezabezpieczony stosunek płciowy w tym samym cyklu ponownie powoduje ryzyko zajścia w ciążę, dlatego lek nie zastępuje dalszego zabezpieczenia [1, 3].

Preparaty ellaOne zawierają 30 mg octanu uliprystalu. Lek można zastosować do 120 godzin (5 dni) po niezabezpieczonym stosunku, lecz najlepiej zażyć tabletkę bez zwlekania [3]. To, że dostępne okno obejmuje 5 dni po niezabezpieczonym stosunku, nie oznacza jednakowej skuteczności w każdym momencie.

W przypadku ellaOne ważne są interakcje. Karbamazepina, okskarbazepina, fenytoina, fenobarbital, prymidon, ryfampicyna, ryfabutyna, gryzeofulwina, efawirenz, newirapina, długotrwale stosowany rytonawir i dziurawiec mogą istotnie obniżać stężenie uliprystalu. Jeżeli induktory CYP3A4 były stosowane w poprzednich 4 tygodniach, ellaOne nie jest zalecana; należy omówić niehormonalną metodę awaryjną [3].

Nie zaleca się łączenia ellaOne z tabletką zawierającą lewonorgestrel, ponieważ progestagen może ograniczać zdolność uliprystalu do opóźniania owulacji [3]. Nie należy też odstawiać przewlekle przyjmowanych leków na własną rękę.

CechaEscapelleellaOneSubstancjalewonorgestrel 1,5 mg [2]octan uliprystalu 30 mg [3]Okno zastosowaniado 72 godzin [2]do 120 godzin (5 dni) [3]Kiedy przyjąć?jak najszybciej, najlepiej do 12 godzin [2]jak najszybciej, najpóźniej do 120 godzin [3]Działaniezapobieganie lub opóźnianie owulacji [1, 2]hamowanie lub opóźnianie owulacji, także bliżej wzrostu LH [3]Antykoncepcja hormonalnamoże być kontynuowana lub rozpoczęta od razu; potrzebne dodatkowe zabezpieczenie [2, 5]WHO i CDC zalecają rozpoczęcie lub wznowienie od 6. dnia oraz dodatkowe zabezpieczenie [1, 5]Okres karmienia piersiąprzerwa co najmniej 8 godzin [2]przerwa przez tydzień, z odciąganiem i odrzucaniem pokarmu [3]

Po upływie 72 godzin tabletka Escapelle znajduje się poza zatwierdzonym oknem stosowania, natomiast tabletka ellaOne może być przyjęta do 120 godzin. Między 72. a 120. godziną uliprystal jest skuteczniejszy od lewonorgestrelu [1, 5]. W pierwszych 3 dniach CDC ocenia skuteczność obu substancji jako zbliżoną [5].

WHO podaje, że w analizowanych badaniach odsetek ciąż wynosił około 1,2% po uliprystalu i 1,2–2,1% po lewonorgestrelu [1]. Nie są to indywidualne procenty skuteczności. Ryzyko zajścia w ciążę zależy od czasu przyjęcia, momentu owulacji, interakcji, wchłonięcia leku i dalszych stosunków bez zabezpieczenia.

W ChPL opisano badanie, w którym tabletka Escapelle zastosowana do 72 godzin zapobiegła około 84% oczekiwanych ciąż [2]. Im szybciej zostanie przyjęta, tym większa szansa na działanie przed owulacją. Nie daje to jednak gwarancji uniknięcia ciąży.

Dane o wpływie BMI są ograniczone i niejednoznaczne. WHO wskazuje możliwość mniejszej skuteczności doustnej antykoncepcji awaryjnej u osób z otyłością, ale nie zaleca odmawiania jej ani opóźniania zastosowania [1]. CDC podaje, że lewonorgestrel może być w tej grupie mniej skuteczny niż uliprystal [5]. Alternatywą do omówienia pozostaje wkładka z miedzią.

Lewonorgestrel przenika do mleka matki. W przypadku Escapelle zaleca się przyjęcie dawki bezpośrednio po karmieniu i przerwę trwającą co najmniej 8 godzin [2]. Po ellaOne aktualna informacja EMA zaleca tygodniową przerwę w karmieniu oraz odciąganie i odrzucanie pokarmu [3].

Skutki uboczne tabletki dzień po są zwykle krótkotrwałe. W przypadku Escapelle mogą wystąpić nudności, ból głowy, ból podbrzusza, zawroty głowy, zmęczenie, wymioty, biegunka, tkliwość piersi i nieregularne krwawienia miesiączkowe [2].

Skutki uboczne ellaOne obejmują między innymi nudności, wymioty, ból głowy, ból brzucha, bolesne miesiączki, ból miednicy, tkliwość piersi, zawroty głowy i zmęczenie [3]. Nudności, plamienie lub ból brzucha po zażyciu tabletki nie pozwalają ocenić jej skuteczności.

Kolejne krwawienie miesiączkowe może pojawić się wcześniej lub później. Jeżeli po Escapelle krwawienie miesiączkowe opóźnia się o ponad 5 dni, jest nietypowe lub występuje podejrzenie ciąży, należy ją wykluczyć [2]. Po ellaOne test jest potrzebny, gdy miesiączka spóźnia się o ponad 7 dni, jest nietypowo skąpa lub obfita albo występują objawy ciąży [3].

Wysypka, pokrzywka i obrzęk mogą wskazywać na nadwrażliwość. Duszność, obrzęk języka lub gardła albo trudności w połykaniu wymagają pilnej pomocy medycznej [2, 3].

Jeżeli w ciągu 3 godzin od zażycia tabletki wystąpią wymioty, zgodnie z informacją o Escapelle i ellaOne należy przyjąć kolejną tabletkę [2, 3]. Warto szybko skontaktować się z lekarzem lub farmaceutą i nie zastępować samodzielnie przyjętego produktu inną substancją.

Po zastosowaniu tabletki trzeba używać prezerwatywy lub powstrzymać się od współżycia do uzyskania skuteczności regularnej metody. Antykoncepcja awaryjna nie chroni przed kolejnym stosunkiem w tym samym cyklu [1, 5].

Test ciążowy należy wykonać przy opisanym wyżej opóźnieniu miesiączki, nietypowym krwawieniu lub objawach ciąży. CDC zaleca go również, jeżeli w ciągu 3 tygodni po zastosowaniu antykoncepcji awaryjnej nie wystąpiło oczekiwane krwawienie [5].

Silny jednostronny ból podbrzusza, ból barku, omdlenie lub nasilone krwawienie wymagają pilnej oceny lekarskiej, między innymi w celu wykluczenia ciąży pozamacicznej. Nie należy czekać na dodatni wynik testu; test wykonany zbyt wcześnie może być ujemny [2, 3].

Konsultacja online może służyć ocenie czasu od niezabezpieczonego stosunku płciowego, ryzyka zajścia w ciążę, interakcji, przeciwwskazań, karmienia piersią i zasad kontynuowania antykoncepcji. Lekarz samodzielnie ustala dalsze postępowanie i może zalecić inną metodę, badanie lub wizytę stacjonarną.

Podczas krótkiej konsultacji online można omówić zasadność wystawienia dokumentu, jakim jest recepta online. Opłata dotyczy konsultacji i oceny medycznej, a nie zakupu recepty lub leku. Wystawienie e-recepty nie jest gwarantowane.

Przed konsultacją warto przygotować godzinę i datę zdarzenia, datę ostatniej miesiączki, informacje o innych stosunkach bez zabezpieczenia w tym cyklu, nazwę regularnej antykoncepcji oraz listę leków i preparatów ziołowych.

Program pilotażowy usług farmaceutycznych dotyczących zdrowia reprodukcyjnego został przedłużony do 30 czerwca 2028 roku [6, 7]. W uczestniczącej aptece farmaceuta przeprowadza wywiad i ocenia zasadność wystawienia recepty farmaceutycznej na produkt zawierający octan uliprystalu. Recepta nie jest automatycznym skutkiem konsultacji [6].

Udział aptek jest dobrowolny, dlatego należy wcześniej sprawdzić, czy wybrana placówka realizuje program [7]. Pilotaż dotyczy uliprystalu, nie lewonorgestrelu, i stanowi odrębną ścieżkę od prywatnej konsultacji lekarskiej.